Bosnië-Herzegovina

Binnenkomst Bosnië-Herzegovina

We passeerden de grens in het noorden van het land bij het plaatsje Slavonski Brod. Via de snelweg langs Zagreb was dit de snelste route vanuit Istrië-Kroatië gezien. De Bosnische douane-beambte stond op van zijn stoel en wilde even in het busje kijken. Nadat hij de vijf kratten bier had gezien wist hij genoeg. Die doen in andere dingen dan in drugs. Binnen twee minuten waren we over de Sava-rivier en stonden we in Bosnië-Herzegovina. Het was al laat en we besloten te stoppen bij een restaurantje langs de weg. We vroegen om de menukaart maar die hadden ze niet. De ober sprak een beetje Engels en gaf aan dat het menu in zijn hoofd zat: ze hadden alleen een broodje cevapcici met een stuk ui haha.

Een klant die ons had gezien sprak ons aan en vroeg in het Duits waar we vandaan kwamen. Angelica antwoordde met:” Uit Nederl….”. “UIT DUITSLAND !!”, schreeuwde ik er boven uit. Nederland is hier nog tamelijk onpopulair zal ik maar zeggen. De Srebrenica-gebeurtenissen staan zeker bij de oudere generatie nog altijd diep in het geheugen gegrift. Zeker in dit gebied waar Servische moordcommando’s er op los moordden. Op de weg naar Sarajevo zagen we links en rechts van de weg allemaal of kapotgeschoten huizen of niet afgebouwde huizen. Verschrikkelijk om te zien. Na de oorlog werden vluchtelingen in staat gesteld terug te keren naar hun oorspronkelijke woonplaatsen, maar de onveilige situatie weerhield de meesten daarvan. In grote delen van het land staan daarom de huizen onbewoond en vele dorpen zijn leeg. Onze eerste nacht sliepen we op de parkeerplaats van een hotel. Campings waren hier helaas niet.

Grensovergang Kroatië-Bosnië-Herzegovina nabij Slavonski-Brod
Grensovergang
Bosnië-Herzegovina bestaat uit twee republieken: de republiek SRPSKA en de Federatie van Bosnië en Herzegovina.
We sliepen op de parkeerplaats van het Koninklijk dorp Kotromanicevo

Sarajevo

Al voor dag en dauw stonden we op. Douchen konden we helaas niet en onze tanden werden op de wc van het hotel gepoetst. Sarajevo was nog een dikke twee uur rijden en we hadden een druk programma voor de boeg. In eerste instantie deed de stad heel vies aan maar na een half uur zagen we ook het mooie oude centrum.

Sarajevo gezien van de Trebeviç-berg
Sarajevo gezien van de Trebeviç-berg
Ruïnes van het Ottomaanse rijk
Creativiteit !!
Kovači memorial van de Bosnische oorlog.
Miljacka rivier
Even lunch bij Sophie’s Garden. De naam van de lunchroom verwijst naar Sophie, de vrouw van troonopvolger Franz Ferdinand, die hier om de hoek vermoord werd.
Turkse lekkernijen
Winkelpromenade
Old town

Oorlogsschade

In Sarajevo zagen we in de buitenwijken nog veel gebouwen met schade als gevolg van de Bosnische burgeroorlog. We vonden het raar dat zelfs bijna 30 jaar na de Bosnische burgeroorlog de kogel-en granaatinslagen in huizen nog steeds niet gerepareerd waren. Sommige gaten waren dichtgeplamuurd maar men had de gevel daarna niet overgeschilderd waardoor de vlekken zichtbaar waren gebleven.

Moord op Franz Ferdinand

Op de plek waar de Oostenrijk-Hongaarse troonopvolger Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie op 28 juni 1914 door de Servische onafhankelijkheidsstrijder Gravilo Princip met een pistool werd vermoord stopten we even. Meneer Princip geldt nog steeds als de meest succesvolle terrorist ooit. Door zijn daad werd als vergelding Servië aangevallen. Hierop verklaarde vriend Rusland de oorlog aan de dubbelmonarchie waarop Duitsland weer Rusland de oorlog verklaarde omdat ze bevriend waren met Oostenrijk-Hongarije. Tevens verklaarde Duitsland aartsvijand Frankrijk de oorlog omdat zij een verbond hadden met de Russen. Hierop verklaarde Engeland weer Duitsland te horen en de eerste wereldoorlog was een feit.

Servische onafhankelijkheidsstrijder Gravilo Princip
Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie
Onze eerste overnachting op camping Oazo in Sarajevo
Balkan-schotel voor twee !!

Martelarenbegraafplaats Kovači

Vanaf 2 mei 1992 werd Sarajevo gedurende 1425 dagen belegerd door het Servische Leger. Gedurende die tijd werd de stad gemiddeld 329 keer per dag geraakt door granaten. Daarnaast waren er ook sluipschutters die gewoon op wegrennende burgers schoten, actief.
Bij de belegering kwamen 11.541 inwoners, waaronder 1500 kinderen, om het leven 😢. Veel van de slachtoffers werden op deze begraafplaats (Šehidsko mezarje Kovači) begraven. Ook Alija Izetbegović, de eerste president van de Joegoslavische deelrepubliek Bosnië en Herzegovina, ligt hier begraven.

Vluchttunnel of Hope

De oorlogstunnel van Sarajevo werd tijdens de belegering van Sarajevo in vier maanden tijd gegraven door mannen van eer. In vijf ploegen werkten zij dag en nacht aan dit 760 meter lange bouwwerk welke uitkwam in de kelder van de familie Kollar. Door hun toedoen konden de omsingelde burgers van Sarajevo overleven omdat nu voedsel en water aangevoerd kon worden. Maar door deze tunnel werd natuurlijk ook munitie aangevoerd. Voor woekerprijzen van destijds bijna 4000 dollar konden mensen de stad uit vluchten. We namen een rondleiding door dit museum wat ons deed denken aan de tunnels van Berlijn.

Het huis van Kollar waar de tunnel in de kelder uitkwam. Momenteel een museum. Nog steeds vol kogelgaten.
Meneer Kollar, destijds een jongeman.
Vluchtende mensen voor geweervuur. Er zijn verhalen bekend dat mensen uit het buitenland hier naartoe kwamen en veel geld betaalden om op mensen te mogen schieten.

Mostar

De Neretva-rivier splijt de historische binnenstad van Mostar in tweeën. De 450 oude Ottomaanse brug (Stari Most of Стари мост )bepaalt hét beeld van dit oude stadje. Na de verwoesting van de brug door de Kroaten in 1993 werd het in 2004 herbouwd. De stad was en is verdeeld in een Kroatisch deel in het westen en een Bosniak deel in het oosten. De brug is na de Bosnische oorlog geheel in het Bosniakken deel van de stad komen te liggen. Beide bevolkingsgroepen mogen elkaar tot op de dag van vandaag nog steeds niet en leven op gespannen voet met elkaar. Alle Serviërs hebben de stad inmiddels al lang verlaten. Op de brug stond een jongeman in zijn zwembroek. Ik vroeg of hij ging springen. Jazeker antwoordde hij. Dat was zijn baan. Hij sprong voor geld een paar keer per dag in het koude water brrr. Dit doet men trouwens al sinds de 17e eeuw en als je dit durft wordt het gezien als een teken van mannelijkheid.

Video jump:

Stari Most of Стари мост (de oude brug)
Bridgejump
Stari Most wordt opnieuw gebouwd naast noodbrug.
Stari Most 100 jaar geleden.
De brug vanaf het noorden
Lunch naast Stari Most
Old town
Uitzicht vanaf de brug
Westelijke opgang van de brug
Angelica ziet een leuk tasje (kijken, kijken, niet kopen)
Shoppen in old town
Kleurrijke winkeltjes
De brug is erg steil. Daarom hebben ze kleine drempeltjes gemaakt zodat je niet uitglijdt.
Uitzicht vanaf de brug
Rijst in wijnbladeren (Japrak-schotel)
Na bijna 30 jaar nog veel oorlogsschade zichtbaar
Na bijna 30 jaar nog veel oorlogsschade zichtbaar (kogelgaten in de ijzeren poort)
Na bijna 30 jaar nog veel oorlogsschade zichtbaar (kogelgaten in de muren)
Camping Mali Wimbledon Mostar
Camping Mali Wimbledon Mostar
Camping Mali Wimbledon Mostar
Camping Mali Wimbledon Mostar (véél Nederlanders)
Börek met spinazie en feta.

Vrelo Bosne “Spring of the Bosna river”

Dinarische alpen

Abandoned Olympic Winter Games sites Sarajevo, Bosnia-Herzegovina 1984

Olympische Winterspelen 1984

In 1984 werden nabij Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië-Herzegovina de 14e Olympische winterspelen gehouden. Schaatser Hilbert van der Duim droeg de Nederlandse vlag maar helaas wonnen we geen enkele medaille🥇in deze eerste Spelen in een socialistische staat. Tijdens de Balkan-oorlog in 1991 werden deze sportlocaties op de Trebević berg gebruikt door de Bosnisch-Servische guerillastrijders.

Video

Olympische ringen uit 1984 in het centrum van Sarajevo

Bobslee-baan

De 13 gekrulde bochten van de 1300 meter lange olympische bobsleebaan diende als één lange loopgraaf maar dan niet IN de grond maar boven de grond. De Bosnische-Serviërs konden zodoende een groot gebied bestrijken en zich ook nog eens vrij bewegen. Dat de Bosnische Kroaten wel degelijk terugschoten zagen we duidelijk aan de ontelbaar veel kogelgaten in het beton waarvan de baan gemaakt was. Om daar te komen moesten we een bepaald pad gebruiken daar niet alle mijnen waren opgeruimd. Ik vond op youtube nog een filmpje van de bobsleebaan tijdens de Winterspelen uit 1984.

Bobslee-track
Bobslee-track
Bobslee-track
Kogelgaten in Bobslee-track

Bistrik toren

Via een kaal gelopen pad in het gras liepen we naar de toren. Ook hier was het weer uitkijken dat je op het pad bleef en niet ernaast ging lopen. Hier zagen we wederom de gevolgen van de vele beschietingen. Zowat het hele gebouw was doorzeefd met kogels. Zeker de toren die in de Oostenrijk-Hongaarse tijd was gebouwd.

Bistrik tower
Bistrik tower doorzeefd met kogels en granaten tussen 1992-1995.
Granaatinslag
Verlaten huizen op de berg
Meer kogelgaten
Gemaakt schietgat

Igman Olympisch schansspringen

Onze aandacht werd getrokken door een groot open veld waar we twee skischansen zagen. Hier had men dus vroeger strijd geleverd om wie het verste kon springen. Het Olympisch erepodium stond er ook nog. Tijdens de oorlog voerde men hier standrechtelijke executies uit. Bosnische krijgsgevangenen moesten met de handen in de lucht net doen alsof ze een medaille hadden gewonnen waarna een dof schot in het hoofd een einde maakte aan hun leven. Sadisme puur ! 😡. Géén lekker plekje dus. We konden nog duidelijk zien hoe ze de kogelgaten geprobeerd hebben weg te plamuren. Tijdens het beleg van Sarajevo (1992-1995) werd het gebied rond Igman het toneel van hevige gevechten. We lazen ook verhalen dat toeristen zwaar geld betaalden om op de bevolking te mogen schieten maar of dit waar was wisten we niet. Uiteindelijk werd het een deel van de bufferzone van de Verenigde Naties (UNPROFOR) tussen de strijdende partijen van de Bosnische regering en het leger van de Republika Srpska. Dit konden we nog goed zien aan het met verf aangebrachte UN-teken op het gebouwtje van de jury naast de baan.

Igman Olympic Jumps
Igman Olympic Jumps
United Nations logo met verf aangebracht op voormalig jury-kantoor
Erepodium maar ook executieplaats tijdens burgeroorlog
Op deze foto die ik kreeg van een oorlogsveteraan zie je de kogelgaten duidelijk (foto van 1997).
Kogelgaten dichtgeplamuurd.
Olympisch restaurant naast de berg

Igman Olympisch hotel

De Bosnische oorlog heeft niet alleen geleid tot 100.000 doden maar Angelica en ik waren vandaag ook op de plek waar de ergste wreedheden in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog zijn uitgevoerd. Dit hotel, dat werd gebouwd als onderdeel van het Olympisch Dorp, werd tijdens de oorlog omgebouwd tot gevangenis én executieplaats voor Bosnische moslims. Het gebied rondom het hotel was ook nog bezaaid met landmijnen dus ook hier moesten we op het betonnen pad blijven. Angelica zag twee puppies bij de parkeerplaats dus die was meteen verkocht. Ik begon alvast met lopen want een vrijage tussen Angelica en puppies kan maanden duren. Dan om heel kort te zijn: ik kwam niet verder dan de ingang van het voormalige moordcomplex. Hier zag ik een geweer en een camouflage-jack liggen. “Wowww…”: dacht ik nog. ”Dit zit niet goed”. Hier moest ik weg en snel ook. Ik draaide me om en liep de berg weer omlaag richting Angelica. Ik zei:”instappen en wegwezen”. Ze wilde de zwerfpups meenemen maar ik moest even streng zijn. Hoe dan ?? Nog net niet met piepende banden reden we snel weg de berg af op zoek naar een camping om te overnachten. Op de camping lieten we de foto’s zien aan het bedienend personeel. Dit was dus een echte gun ! Een ober vertelde dat soldaten nog vaak oefeningen hielden rond het Igman-hotel. Waarschijnlijk heeft hij zijn wapen vergeten. Maar dat was niet zo erg zei ie. In Bosnië heeft bijna iedereen wel een tweede gun thuis liggen 😳😳😳. In de video hieronder kun je het goed zien.