Kun je het je voorstellen dat men na de tweede wereldoorlog een jeugdgevangenis bouwde op de plek van een concentratiekamp waar een kleine 45.000 mensen zijn omgekomen door ziekte of door uitputting van het harde werken in de klinkerfabriek op het terrein ? Dat men hoge muren bouwde om de jeugddelinquenten binnen te houden ? Als ze in Auschwitz een internaat hadden gebouwd zou de wereld op zijn kop hebben gestaan.
Vandaag was ik in concentratiekamp Neuengamme en ik was niet alleen. Honderden schoolkinderen liepen rond met een mapje met opdrachten onder hun arm. Heel goed om te zien dat men datgene wat hier 80 jaar geleden gebeurd is in de leerstof en ontwikkeling van een puber mee neemt. Zeker in deze tijden zou men dat op meer plekken op aarde mogen doen 🌍.
Neuengamme bezat geen gaskamers of vergelijkbare methoden om mensen massaal van het leven te beroven. Hier moest keihard gewerkt worden. Tot je dood er bij neer viel. De mensen in dit kamp, waren veelal krijgsgevangenen, gijzelaars, verzetsstrijders, Joden, Roma en Sinti, homoseksuelen en Jehova’s getuigen maar ook de 601 mannen van de vergeldings-razzia van Putten in Nederland. Ongeveer de helft stierf dus op deze plek.
Het bekendste verhaal uit die tijd is die van twee Nederlandse profwielrenners. De één (Jan van Hout) was fel tegen de nazi’s en de ander (Cor Wals) had zich aangesloten bij de Nederlandse tak van de SS. Hij was in de jaren ‘40 mateloos populair maar toen hij op de wielerbaan verscheen met een SS-shirtje ging het Nederlandse publiek uit zijn plaat. Jan van Hout uit Valkenburg zat inmiddels in het concentratiekamp opgesloten en moest heel zwaar werk verrichten. Cor Wals was in die tijd een goede concurrent van Jan van Hout en liet zich overplaatsen naar het concentratiekamp toen hij hoorde dat Jan daar gevangen zat. Het schijnt dat Cor Jan heel zwaar werk liet doen. Het werk was zo zwaar dat Jan na een tijdje eraan bezweek en stierf. Op die manier schakelde hij de concurrentie uit. Na de oorlog kreeg Jan overigens 15 jaar gevangenisstraf in Nederland. Daarna werd hij overgeplaatst naar de staatsmijn Maurits in Geleen en werkte daar nog jaren door tot aan zijn pensioen. Hierna trouwde Cor met de weduwe van Jan (!) waarna de sportwereld op zijn kop stond waardoor hij het land moest verlaten en naar België vluchtte. Begin tachtiger jaren kwam hij terug naar Nederland en in 1994 overleed hij.
Overblijfselen van muur
Op deze plek werd in 1970 het jeugdcentrum Vierlande in gebruik genomen. Protesten van de voormalige gevangenen en burgers liepen op niets uit. Pas in de jaren tachtig leidde dit tot een heroverweging van de politiek. In 2007 is het 149 x 220 meter grote complex gesloopt: dit fragment van de vijf meter hoge buitenmuur bleef staan als herinnering.
Klinkerfabriek
De klinkerfabriek werd tussen 1940 en 1942 gebouwd door gevangenen van het concentratiekamp Neuengamme. Een contract tussen de SS en de stad Hamburg bepaalde dat hier klinkerstenen moesten worden geproduceerd voor de geplande “Führergebouwen” aan de oevers van de Elbe in Altona.
