Wünsdorf, the forbidden city 🇩🇪

Lenin staarde ons aan met zijn door weer en wind getekende gezicht. Hoelang stond hij hier al in ‘klein Moskou’, in de verboden stad ? Zijn laatste saluut kreeg hij in 1994 toen de laatste legers van het ooit zo machtige Sovjet-rijk met de dagelijkse trein vertrokken naar hun vaderland. 

Lenin (1870-1924).

Verboden stad

Voor de oost-Duitsers was deze stad een no-go area. Ze hadden er wel van gehoord maar niemand was er ooit geweest. Voor velen was deze stad zelfs een mythe. Bestond het wel echt ? Wonen er zoveel mensen ? Feit was wel dat er dagelijks tientallen vrachtwagens richting die kant gingen. Wie zaten er in ? Wat gingen ze doen ? 

Rode leger

De kopstukken van de DDR waren erg blij dat ze het Rode Leger paraat hadden staan voor het geval het oost-Duitse volk wat onhandelbaar werd, zoals in 1953, toen Sovjettanks en -troepen een einde maakten aan de kortstondige opstand van 17 juni.

Hoofdkwartier

Wünsdorf was ooit het hoofdkwartier van het Rode Leger in Duitsland, het grootste militaire kamp van de Sovjet-Unie buiten de USSR. Het is nu grotendeels verlaten en vergeten en de kolossale gebouwen liggen weg te rotten in de bossen.

Duitse keizerrijk

Zes jaar na de vorming van het Duitse Keizerrijk in 1871 vestigde het Pruisische leger hier al een militaire academie. Voor, tijdens en na WOI werden er steeds meer kazernes bijgebouwd. Duitse atleten trainden hier in de aanloop naar de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn, hoewel ze er weinig aan konden doen om te voorkomen dat Jesse Owens de show zou stelen.

Maybach

Hitler verplaatste in 1935 het hoofdkwartier van de Wehrmacht hierheen en begon ook met een hoop bouwwerkzaamheden in de bossen ten noorden van de stad om alle arbeiders en te kunnen huisvesten.

De bouw van bomvrije bunkers Maybach I en II met ondergrondse gedeelten, begon het jaar daarop. Maybach I bestond uit 12 gebouwen, vermomd als landhuizen. Maybach II had er slechts 11. Ze hadden daken van 80 centimeter dik, bedekt met gewone dakpannen. Schoorstenen in elk gebouw zorgden voor frisse, gefilterde lucht.

Er waren ook 19 van die opmerkelijk ogende luchtverdedigingsbunkers die genoemd waren naar hun ontwerper Leo Winkel. De Winkel Towers leken op raketten uit de Steentijd. Bommen die insloegen gleden gewoon langs de zijkanten naar beneden en explodeerden daaronder en richten nauwelijks schade aan. We vonden er ene die helaas wél was geraakt. 

Winkel Tower

Elke bunker had zijn eigen hond en een Tier-Luftschutzkasten, een soort EHBO-doos voor dieren die door bombardementen waren getroffen. Daarnaast natuurlijk ook een EHBO-koffertje met een schaar, gaas, watten, 600 gram natriumcarbonaat en 850 gram desinfecterend chlooramine-T-poeder.

Terwijl de oorlog in volle gang was, werden in 1943 andere belangrijke commandoposten van het Duitse leger hierheen verplaatst om te ontsnappen aan de hinderlijke bommen die elders vielen. Natuurlijk vielen de bommen ook op Wünsdorf toen de oorlog op zijn einde liep. Nergens was het veilig.

Het eerste bombardement vond plaats in 1945, met de derde en blijkbaar zwaarste aanval op 15 maart, waarbij 120 mensen omkwamen en een hoop huizen werden verwoest. Het Rode Leger arriveerde op 20 april en nam toen Wünsdorf kennelijk zonder slag of stoot in.

Volgens het verhaal waren de enige Duitsers die overbleven de conciërge en vier soldaten, van wie er drie zich onmiddellijk overgaven, terwijl de vierde dat niet kon ‘omdat hij stomdronken was’. De telefoon ging en een van de Russen nam op. Het was een hoge Duitse officier. ‘Ivan is hier,’ zei de soldaat die opnam en meteen werd aan de andere kant de verbinding vebroken.

De Sovjets

De Sovjet-Unie maakte van Wünsdorf-Zossen hun hoofdkwartier, en blijkbaar voelden de Russen zich er thuis, want het werd de zetel van het opperbevel van de Groep Sovjetstrijdkrachten in Duitsland tot hun vertrek in 1994.

De lokale bevolking werd eruit getrapt, de weg werd afgesloten voor verkeer en het gebied was daarna uitsluitend voor Sovjetgebruik bestemd. In maart 1953 waren er ongeveer 800 inwoners en 30.000 soldaten.

Soms woonden er in ‘Klein Moskou’ wel 75.000 mannen, vrouwen en kinderen.  De bosstad had alles wat ze nodig had: scholen, supermarkten, restaurantjes, een bioscoop etc..

Toen ze met de laatste trein naar Moskou vertrokken, lieten de Russen een complete stad van 260 hectare achter. We konden hier een week lang ronddolen door verlaten gebouwen maar dat zou saai worden. Sommige gebouwen zijn inmiddels weer omgebouwd tot woningen en worden bewoond door gezinnen die met subsidies midden naar het bos zijn gelokt. Ook zagen we veel immigranten die hier hun plekje hebben gevonden. 

Vrienden van Dutch Traveljunk

Loop eens binnen bij de vrienden van Dutch Traveljunk. Allemaal leuke mensen die ik persoonlijk ken 🙂

Rowan Falchi Jewelry

Rowan leerde ik een jaartje of 12 geleden kennen in mijn stamkroeg. In die tijd was ze al heel kunstzinnig en haar hoofd zat boordevol ideeën. In 2014 studeerde ze af als sieraden ontwerper aan de kunstacademie in Maastricht waar ze het vak goudsmid leerde. Als ik langs haar huisje op de Putstraat loop zie ik vaker een lampje schijnen aan een tafeltje. Achter dat tafeltje maakt ze weer wat héél moois :).

Kijk even op haar website: https://falchi-jewelry.com/

Pascal Verjans

Pascal maakt speciaal voor jou iedere taart op maat, kleur en smaak zoals jij het wilt. Bel even 06-27339770. Laatst nog een taartje bij hem gehaald in Tüddern. Bel even 06-27339770 en bestel die taart !

Eetcafé San Blas, Schin op Geul

Met eigenaar/kok Johnnie heb ik heel wat leuke momenten beleefd in onze stamkroeg Tapas. John dook vroeger wel eens van de bar af en ik ving hem dan op. Slecht voor de rug maar goed voor de borrelpraat. Samen met zijn vrouw Sonja runnen ze nu dit zuid-Amerikaanse restaurant. Wil je lachen vraag dan naar zijn beroemde broodje ‘gitaar’ als je daar gaat eten ! Of vraag eens naar de beroemde sok van hotel Atlanta in Amsterdam !

https://www.facebook.com/eetcafesanblas

Café the Groove, Sittard

Eigenaar Patje ken ik inmiddels ook al 15-20 jaar. Vroeger stond Patje vóór de bar en nu erachter. Prima gast en zorgt voor een geweldige stemming in zijn kroegje op de Putstraat in Sittard. Zoek de kroeg eens op ! Véél live-bands !

https://www.facebook.com/cafethegroove

Gastrobar Olijf, Sittard

Beryl en Lars ken ik van het stappen en onze vaste Pinkpop-camping groep. Hele lieve mensen met het hart op de goede plek én een hart voor hun nieuwe zaak. Hun tapas-kaart onderscheidt zich van de andere tapas-zaken. Zeker in de zomer is het op het terras héérlijk toeven en ook binnen is het heel gezellig.

https://www.facebook.com/olijfsittard

Restaurant MEDS

https://www.restaurantmeds.nl/

NOUS – Petits Lofts B&B van Angela & Kay Steuns

Onlangs nog een verrassingsbezoek gebracht aan Angela en Kay uit Sittard. Zij had een zaak in Sittard en hij werkte bij defensie. En wat doe je op een dag. Je pakt je boeltje bij elkaar en vertrekt met de kids naar Frankrijk en begint een bed & breakfast. Halloooo dan !

https://www.facebook.com/NOUSlofts.France

Resten van de Muur, Berlin 🇩🇪

Door de jaren heen ben ik in Berlijn op veel plekken geweest waar nog een stuk van de Berlijnse muur staat. Van de oorspronkelijke 168 km hebben ze rondom Berlijn maar 1,3 kilometer laten staan (0,8%). Die 168 kilometer stelt natuurlijk niets voor vergeleken bij de Duits-Duitse grens tussen oost-Duitsland en west-Duitsland. Deze was 1378 kilometer lang. Een vijf kilometer brede Sperrzone, een 500 meter brede met prikkeldraad afgesloten Schutzstreifen en een 10 meter brede Kontrollstreifen konden niet voorkomen dat 20% van alle mensen van oost-Duitsland vluchtten naar west-Duitsland. Hierdoor stortte de hele economie van oost-Duitsland in.

Vergelijk dat eens met Nederland. We hebben  2,9 miljoen migranten (in het buitenland geboren) en 2,1 miljoen mensen met minstens één in het buitenland geboren ouder. Stel je voor wat er met onze economie gebeurd als we er -zoals Trump van plan is- 20% over de grens kieperen. Om dat te compenseren moeten we weer méér uren gaan werken. Iemand zin in een 50-urige werkweek ?

Volgens mij heb ik nu alle stukjes Berlijnse muur nu wel gehad. Of heb ik een stuk gemist ?

Puschkinallee/ Schlesischer Busch

GPS: 52.49576536955372, 13.450668412421075

De DDR-barrières liepen ooit parallel aan de overstromingssloot. Langs de lengte van de overstromingssloot is vanaf de voormalige grensstrook tussen Treptow en Kreuzberg een groen gebied gecreëerd. Van de achterlandveiligheidsmuur zijn enkele meters bewaard gebleven, die na de val van de muur zijn geschilderd. De uitkijktoren “Schlesischer Busch Leadership Center” staat nog steeds overeind en wordt nu gebruikt voor wisselende tentoonstellingen.

East Side Gallery

GPS: 52.505257081686096, 13.439557135471238

Het langste overgebleven deel van de Muur, 1,3 kilometer lang, staat aan de Spree. De oostkant van de muur is geschilderd door 118 kunstenaars uit 21 landen, waar de naam van de langste openluchtgalerij ter wereld vandaan komt. Je kunt Honecker en Brezjnev onder meer zien bij de Socialist Brotherly Kiss, een muurschildering van Dimitrji Vrubel.

Potsdamer Platz

GPS: 52.50989690634006, 13.376228412091653

De laatste originele muursegmenten aan de Potsdamer Platz (Stresemannstrasse) werden in 2008 gesloopt. Zes secties werden vervolgens opnieuw gebouwd voor de ingang van het treinstation Potsdamer Platz. Net om de hoek, aan de Erna-Berger-Straße, staat een van de laatste wachttorens in Berlijn.

Mauerdenkmal Niederkirchnerstraße

GPS: 52.50726696958056, 13.38533347468252

Op ongeveer 200 meter hoogte markeerde de Niederkirchnerstrasse tot 1989 de grens tussen Berlin-Mitte (Oost-Berlijn) en Kreuzberg (West-Berlijn). Tegenwoordig bevindt zich achter het lokale deel van de muur de permanente tentoonstelling Topography of Terror, een gebied waar zich tussen 1933 en 1945 de belangrijkste faciliteiten van het nationaal-socialistische vervolgings- en terreurapparaat bevonden.

Checkpoint Charlie

GPS: 52.508026630912, 13.398013466122682

De Amerikanen controleerden drie grensovergangen in Berlijn. De bekendste is Checkpoint Charlie, genoemd naar de derde letter van het internationale spellingsalfabet (Alpha, Bravo, Charlie, …). Het laatste originele overblijfsel van de veiligheidsmuur in het achterland bevindt zich niet ver van het plaatselijke Muurmuseum aan de Schützenstrasse, op de hoek van de Friedrichstrasse.

Berliner Mauerpark

GPS: 52.54289767559698, 13.4040019905155

Het resterende deel van de achterlandveiligheidsmuur in het Mauerpark, gebouwd op de voormalige dodenstrook, is een geliefd object voor graffitikunstenaars. Een normale zondag in het Mauerpark ziet er als volgt uit: Wandel over de vlooienmarkt en zing daarna mee met de openluchtkaraoke. En sinds juni is de uitbreiding van het park voltooid: nieuwe gazons en weiden, tuingebieden en promenades vullen het ontspannende aanbod van het Mauerpark aan.

Watchtower Erna-Berger-Straße

GPS: 52.508553001305366, 13.379684991673237

Bösebrücke

GPS: 52.55483685380854, 13.39968471989283

De grensovergang Bornholmer Straße, aan de oostkant van de brug, was de eerste plaats waar de Berlijnse Muur op de avond van 9 november 1989 werd geopend. Langs de Bornholmer Straße in het noorden strekt zich een woestenij uit, begrensd door de voormalige veiligheidsmuur van het achterland en volkstuinen. Hier staan meer dan 100 sierkersenbomen langs het muurpad. Ze waren een geschenk van het Japanse volk in 1990 als uiting van hun grote sympathie voor het herenigde Duitsland.

Muurresten Parlament der Bäume

GPS: 52.52140250385536, 13.377383829106819

Het Parlement van de Bomen (ook bekend als Het Parlement van de Bomen tegen oorlog en geweld) is een monument voor de slachtoffers van de Berlijnse Muur.

Alter Domfriedhof

GPS: 52.5400171039548, 13.379340210485081

Op de oudste katholieke begraafplaats van Berlijn is een ongeveer 15 meter lang gedeelte van “Border Wall 75” te zien. Het stuk muur bevindt zich aan de noordkant van de St. Hedwig-begraafplaats, in een uitbreiding van de Liesenbrücken, en is nu een monumentaal pand.

The Kieler Eck watchtower

GPS: 52.533738874728016, 13.369318280146121

De wachttoren Kieler Eck is een voormalige commandopost van de DDR-grenstroepen in Berlijn en staat nu bekend als het Günter Litfin-monument. Gelegen in de wijk Mitte, vlakbij het Berlijn-Spandauer kanaal, herdenkt het Günter Litfin, een van de eerste slachtoffers van de Berlijnse Muur, die daar in 1961 werd neergeschoten tijdens een vluchtpoging. Het monument, dat wordt ondersteund door de Stichting Berlijnse Muur, heeft een klein museum in de toren en dient als herinnering aan het grensregime en de slachtoffers ervan.

Invalidenfriedhof

GPS: 52.531652180095, 13.370773527975329

Er was steeds meer ruimte nodig om de grens van de DDR te beveiligen en de invalidenbegraafplaats werd steeds meer overgenomen. In totaal moest ruim 90 procent van de graven plaatsmaken voor de dodenstrook met zijn wachttorens, controlestroken, het wandelgebied voor de waakhonden en het konvooipad. Sommige delen van de achterlandveiligheidsmuur en het colonnepad herinneren nog aan het recente verleden.

Gedenkstätte Bernauer Straße

GPS: 52.5336687, 13.3886909

Tijdens de deling binnen Duitsland liep de gehele lengte van de Berlijnse Muur langs de zuidkant van de Bernauer Strasse. Een deel van deze voormalige grensstrook inclusief de bijbehorende uitkijktoren is nu een openluchttentoonstelling. Er is historisch audio- en beeldmateriaal, evenals een bezoekerscentrum met films en een uitkijktoren.

Muurresten Liesenstraße

GPS: 52.5400171039548, 13.379340210485081

Vlakbij de Liesenstraße in Berlijn bevinden zich de overblijfselen van de Berlijnse Muur bij de Liesenbrücken, een herinnering aan de voormalige deling van Berlijn en de aanwezigheid van de muur in dit gebied. De Liesenbrücken zijn een bekend voorbeeld van een voormalige grens, en ook de begraafplaats aan de nabijgelegen Heerstraße heeft historische banden met de muur.

Flakturm Humboldthain, Berlin 🇩🇪

Hitler’s Nazi-wiskundigen

Als je Checkpoint Charlie, het Brandenburger Tor en East Side gallery hebt gezien en je wilt eens Dark Tourism beleven dan raad ik ‘Berliner Unterwelten’ aan. Een club met energieke en jonge mensen die vol overtuiging hun verhaal doen om datgene wat sommigen willen vergeten, niet te vergeten. 

Vandaag bezochten we met deze club één van de plekken waar Nazi-wiskundigen een sleutelrol vervulden bij de verdediging van Berlijn. Waarom waren mensen met een universitaire wiskunde graad nu bepalend voor het verloop van de verdediging van deze vier miljoen zielen tellende stad ?

Bunkertorens

Na de massale Engelse Royal Air Force aanval op Berlijn in 1940 werden drie FLAK-torens (FLugAbwehrKanon) op persoonlijk bevel van Adolf Hitler, in Berlijn gebouwd, ene in Hamburg en zes in Wenen. Deze enorme bovengrondse bunkertorens beschikten over schuilkelders, ziekenafdeling, militaire commandoposten en ze werden ook uitgerust met zwaar luchtafweergeschut. Per toren konden 10.000 mensen hun toevlucht zoeken bij een luchtaanval.

Afmetingen

De afmetingen van deze kolossen waren 70 bij 70 meter en ze waren 50 meter hoog. Ze werden niet gebouwd op een fundering van beton maar gewoon los gebouwd op zand. Bij een inslag van een vijandelijke granaat op de 3,5 meter dikke muren kon zodoende het immense gebouw een beetje meebewegen omdat er géén stare verbinding met de ondergrond was. Binnen in de Flakturm zagen we géén enkele scheur in het beton (!).

Leitturm

Naast iedere ‘Flak-turm’ stond een ‘Leitturm’ en hier stonden de rekenwonders de godganse dag onder oorverdovende granaatinslagen te rekenen alsof hun leven er van af hing. Ineens schoot me te binnen hoe moeilijk ik me als kind kon focussen als ik mijn huiswerk moest maken met onder in de kroeg van mijn ouders de muziek op standje misthoorn.

Rekenwonders

Ieder Brits RAF-vliegtuig wat naderde werd op een afstand van 80 km (!) met een verrekijker gevolgd. Er werd ingeschat hoe ver ‘der Bomber’ verwijderd was, hoe snel het vloog (hoe bereken je zoiets überhaupt ?) en of er karakteristieke bewegingspatronen te ontdekken waren (de USAAF-en RAF-piloten waren ook niet van gisteren dus die vlogen zigzag en niet in één rechte lijn). Daarna werd de windrichting, windsnelheid en luchtdruk bepaald en dan was het de bedoeling om met papier en pen een supersnelle wiskundige berekening te maken om de uitkomst daarvan te kunnen vertalen naar de cijfers die op de gradenboog van de kanonnen konden worden ingesteld. Deze gegevens werden dan via een elektronische verbinding tussen de twee torens doorgegeven.

Eierwekker

Op één van de vier torens van zo’n Flak-turm stond een team van 22 mensen waarvan twee mensen de eindpositie van het kanon instelden en daarna op een knop duwden. Via een systeem werd de loop van het kanon op elektrische wijze geheel geautomatiseerd op de juiste positie gezet. Vervolgens werd het kanon beladen met een granaat en werd een soort eierwekker ingesteld die bepaalde dat bijvoorbeeld 12 seconden na het afvuren de granaat ontplofte. Het was dan de bedoeling dat de granaat vlak vóór de cockpit zou ontploffen zodat duizenden fragmenten de cockpit en piloten zou verscheuren. 

Dit verhaal en nog veel meer verhalen hoorden we onderin deze betonnen kolos die de geallieerden een aantal keren hebben geprobeerd op te blazen. Het lukte ze niet. Wat een Duitser bouwt blijft eeuwig staan (!). Maar de Flak waar we vandaag waren raakte wel zwaar beschadigd en stortte gedeeltelijk in. Onderin de Turm zagen we nog veel puin liggen dat daar al 80 jaar lang onaangeroerd ligt. We moesten goed uitkijken waar we liepen met een helmpje op ons hoofd en dat was géén overbodige luxe want we konden overal ons hoofd stoten.

We hadden een superleuke en interessante rondleiding. Dit is overigens al de vijfde od zesde tour die ik bij hun boek. Kijk maar eens op hun site https://www.berliner-unterwelten.de/index.html

Ps: de vereniging kan in de problemen komen als de eigenaar van de foto’s andere foto’s op internet tegen komt. Daartoe heb ik besloten geen fotos te maken maar foto’s te gebruiken van hun website.

Vroeger

Flakturm tijdens de bouw.

Vrienden van Dutch Traveljunk

Loop eens binnen bij de vrienden van Dutch Traveljunk. Allemaal leuke mensen die ik persoonlijk ken 🙂

Rowan Falchi Jewelry

Rowan leerde ik een jaartje of 12 geleden kennen in mijn stamkroeg. In die tijd was ze al heel kunstzinnig en haar hoofd zat boordevol ideeën. In 2014 studeerde ze af als sieraden ontwerper aan de kunstacademie in Maastricht waar ze het vak goudsmid leerde. Als ik langs haar huisje op de Putstraat loop zie ik vaker een lampje schijnen aan een tafeltje. Achter dat tafeltje maakt ze weer wat héél moois :).

Kijk even op haar website: https://falchi-jewelry.com/

Pascal Verjans

Pascal maakt speciaal voor jou iedere taart op maat, kleur en smaak zoals jij het wilt. Bel even 06-27339770. Laatst nog een taartje bij hem gehaald in Tüddern. Bel even 06-27339770 en bestel die taart !

Eetcafé San Blas, Schin op Geul

Met eigenaar/kok Johnnie heb ik heel wat leuke momenten beleefd in onze stamkroeg Tapas. John dook vroeger wel eens van de bar af en ik ving hem dan op. Slecht voor de rug maar goed voor de borrelpraat. Samen met zijn vrouw Sonja runnen ze nu dit zuid-Amerikaanse restaurant. Wil je lachen vraag dan naar zijn beroemde broodje ‘gitaar’ als je daar gaat eten ! Of vraag eens naar de beroemde sok van hotel Atlanta in Amsterdam !

https://www.facebook.com/eetcafesanblas

Café the Groove, Sittard

Eigenaar Patje ken ik inmiddels ook al 15-20 jaar. Vroeger stond Patje vóór de bar en nu erachter. Prima gast en zorgt voor een geweldige stemming in zijn kroegje op de Putstraat in Sittard. Zoek de kroeg eens op ! Véél live-bands !

https://www.facebook.com/cafethegroove

Gastrobar Olijf, Sittard

Beryl en Lars ken ik van het stappen en onze vaste Pinkpop-camping groep. Hele lieve mensen met het hart op de goede plek én een hart voor hun nieuwe zaak. Hun tapas-kaart onderscheidt zich van de andere tapas-zaken. Zeker in de zomer is het op het terras héérlijk toeven en ook binnen is het heel gezellig.

https://www.facebook.com/olijfsittard

Restaurant MEDS

https://www.restaurantmeds.nl/

NOUS – Petits Lofts B&B van Angela & Kay Steuns

Onlangs nog een verrassingsbezoek gebracht aan Angela en Kay uit Sittard. Zij had een zaak in Sittard en hij werkte bij defensie. En wat doe je op een dag. Je pakt je boeltje bij elkaar en vertrekt met de kids naar Frankrijk en begint een bed & breakfast. Halloooo dan !

https://www.facebook.com/NOUSlofts.France

Aken, Duitsland 🇩🇪

Het jaar 1976. We gingen op vakantie naar Frankrijk en we zagen op de snelweg een bord waarop ‘afslag Aken’ stond aangegeven.  Mijn moeder zei gekscherend:’ nog eventjes, we zitten al bij Aken’. Er ontstond tussen pa en ma een gesprek over deze stad met 250.000 inwoners, ietsje groter dan Eindhoven. Achterin de auto zaten stilzwijgend mijn broertje en ik nog steeds met de slaap in de ogen want mijn ouders waren niet van het lang uitknorren en we waren dus al vroeg vertrokken. Ik zal toen vier jaar oud geweest zijn. Mijn vader vertelde hoe zijn vrienden vroeger op de Antoniusstrasse, de alom bekende hoerenbuurt in Aken, wel eens gingen ‘poppen’ en er ontstond een interessant gesprek tussen die twee dat voortduurde tot Monschau.

Een half jaar later ging ik met mijn moeder met de trein winkelen in Heerlen. Tegenover ons zat een moeder met haar dochtertje van ongeveer mijn leeftijd. Ze vertelde trots dat ze naar Aken gingen. Ik trok de lolly uit mijn mond en antwoordde met mijn droogste gezicht:’ Aken poppen’, en duwde de lolly weer terug waar hij hoorde. Mijn moeder wist van schaamte niet waar ze moest kijken en tuurde met rood aangelopen gezicht maar door het raam naar buiten. Dit moet hét moment geweest zijn dat ze besloten had in het vervolg maar iets voorzichtiger te worden met het voeren van bepaalde gesprekken.

Dom van Aken

Aken is een hele interessante stad. De Dom van Aken werd in 1978 als eerste Duitse cultuurmonument op de Werelderfgoedlijst van UNESCO geplaatst. Dit soort plekjes verdient de komende jaren mijn aandacht omdat ze toch het meest interessant zijn. Op het gebied van architectuur en kunstgeschiedenis wordt de Dom beschouwd als een van de best bewaarde monumenten uit de tijd van Karel de Grote, de keizer der Franken. De eerste steen van de kathedraal werd rond 790 na Christus gelegd door Kareltje himself. 

Om de zeven jaar heeft de Dom van Aken een bijzonder hoogtepunt in petto voor pelgrims: Dan wordt het gouden Mariaheiligdom geopend en worden de vier schrijnen die erin bewaard worden aan de gelovigen getoond. Deze omvatten het kleed van de Maagd Maria, de doeken van Jezus, de onthoofdingsdoek van Johannes de Doper en de lendendoek van Christus.

Karel de Grote

Karel wordt in 768 koning van de Franken. Gedurende zijn hele leven is hij bezig met oorlogje voeren tegen de Moren in Spanje en Portugal, tegen de Longobarden in Italië en tegen de Denen in Denemarken. Met grote moordpartijen weet Karel zijn rijk steeds verder uit te breiden en uiteindelijk beslaat het Frankische Rijk grote delen van Europa.

Karel was zelf heel intelligent en hechtte veel waarde aan onderwijs, cultuur en wetenschap. Onder zijn bewind ontstonden in Europa de eerste scholen waar kinderen onderwijs genoten. Hij kon zelf lezen en schrijven, iets wat in de vroege middeleeuwen niet veel mensen beheersten. Ook was hij bedreven in wis- en sterrenkunde en sprak hij verschillende talen.

Drieslagstelsel

Door Karel veranderden de mensen van nomaden in boeren met een vaste woon en werkplek. Hij bedacht het zg. 3 slag stelsel voor de landbouw. De grond werd verdeeld in 3 stukken. 1/3 graan, 1/3 aardappels 1/3 braakliggend en dan wisselen. Het was de opvolger van het tweeslagstelsel. Het braakliggend terrein werd gebruikt voor vee op te laten grazen dus ook natuurlijk bemesten. Dit betekende een einde aan hongersnood in Europa en het begin van de bevolkingsgroei. Mensen werden vanaf dat moment ook stukken ouder

Dom inside

Veel kerken in West-Europa lijken veel op elkaar maar de Dom van Aken is toch wel apart. Het is geen enorm grote kathedraal, zoals de Kölner Dom, maar van binnen is de kathedraal rijkelijk versierd met talloze mozaïeken met een oosterse uitstraling. Dat de kerk in de 8e eeuw naar Byzantijns voorbeeld werd gebouwd zagen we hier dus goed.  

Paltskapel van de Dom.
de Paltskapel van de Dom van Aken.
Palatine kapel naar Byzantijns voorbeeld.

Rathaus

Aan de overkant van de enorme Domplatz bevindt zich het oude Rathaus. Dit was ooit de Aula Regia van de palts van Karel de Grote en hier bevonden zich de keizerlijke zalen. Zeker aan de achterzijde is het een bijzonder mooi gebouw; de voorzijde heeft wel iets weg van het Paleis op de Dam.

Puppenbrunnen

Wandelend door de binnenstad zagen we overal bronzen sculpturen die een stukje geschiedenis van Aken uitbeelden.

Altstadt

Niet ver van de Dom weg zagen we de mooie, idyllische straatjes van de Altstadt. We namen een drankje in de Domkeller, een café vlak bij de Dom, gevestigd in een prachtig authentiek pand. In de oude straatjes vind je de leukste winkels; de grote winkelketens zijn namelijk naar de Adalbertstrasse verbannen, zodat de Altstadt behouden blijft voor leuke, kleine winkeltjes.

Café Domkeller.

Ponttor

Het Ponttor is een stadspoort die in de 14e eeuw werd gebouwd en deel uitmaakte van de buitenste stadsmuren van Aken. Het was een van de vier belangrijkste poorten van de vestingwerken van Aken, naast het Kölntor, Marschiertor en Jakobstor. De poort is verbonden met de Pontmitteltor (een poort in de binnenste stadsmuren) via de Pontstraße, die tegenwoordig een uitgaansstraat is. Samen met het Marschiertor is het Ponttor een van de twee nog bestaande torens van de oorspronkelijke elf stadspoorten van Aken

Vrienden van Dutch Traveljunk

Loop eens binnen bij de vrienden van Dutch Traveljunk. Allemaal leuke mensen die ik persoonlijk ken 🙂

Rowan Falchi Jewelry

Rowan leerde ik een jaartje of 12 geleden kennen in mijn stamkroeg. In die tijd was ze al heel kunstzinnig en haar hoofd zat boordevol ideeën. In 2014 studeerde ze af als sieraden ontwerper aan de kunstacademie in Maastricht waar ze het vak goudsmid leerde. Als ik langs haar huisje op de Putstraat loop zie ik vaker een lampje schijnen aan een tafeltje. Achter dat tafeltje maakt ze weer wat héél moois :).

Kijk even op haar website: https://falchi-jewelry.com/

Pascal Verjans

Pascal maakt speciaal voor jou iedere taart op maat, kleur en smaak zoals jij het wilt. Bel even 06-27339770. Laatst nog een taartje bij hem gehaald in Tüddern. Bel even 06-27339770 en bestel die taart !

Eetcafé San Blas, Schin op Geul

Met eigenaar/kok Johnnie heb ik heel wat leuke momenten beleefd in onze stamkroeg Tapas. John dook vroeger wel eens van de bar af en ik ving hem dan op. Slecht voor de rug maar goed voor de borrelpraat. Samen met zijn vrouw Sonja runnen ze nu dit zuid-Amerikaanse restaurant. Wil je lachen vraag dan naar zijn beroemde broodje ‘gitaar’ als je daar gaat eten ! Of vraag eens naar de beroemde sok van hotel Atlanta in Amsterdam !

https://www.facebook.com/eetcafesanblas

Café the Groove, Sittard

Eigenaar Patje ken ik inmiddels ook al 15-20 jaar. Vroeger stond Patje vóór de bar en nu erachter. Prima gast en zorgt voor een geweldige stemming in zijn kroegje op de Putstraat in Sittard. Zoek de kroeg eens op ! Véél live-bands !

https://www.facebook.com/cafethegroove

Gastrobar Olijf, Sittard

Beryl en Lars ken ik van het stappen en onze vaste Pinkpop-camping groep. Hele lieve mensen met het hart op de goede plek én een hart voor hun nieuwe zaak. Hun tapas-kaart onderscheidt zich van de andere tapas-zaken. Zeker in de zomer is het op het terras héérlijk toeven en ook binnen is het heel gezellig.

https://www.facebook.com/olijfsittard

Restaurant MEDS

https://www.restaurantmeds.nl/

NOUS – Petits Lofts B&B van Angela & Kay Steuns

Onlangs nog een verrassingsbezoek gebracht aan Angela en Kay uit Sittard. Zij had een zaak in Sittard en hij werkte bij defensie. En wat doe je op een dag. Je pakt je boeltje bij elkaar en vertrekt met de kids naar Frankrijk en begint een bed & breakfast. Halloooo dan !

https://www.facebook.com/NOUSlofts.France

Abandoned village

GPS onderaan de blog

Video

Leeg

Hier en daar zagen we achtergelaten auto’s zonder nummerplaat. De ramen en deuren van verlaten huizen waren dichtgemetseld om inbraak en vernieling te voorkomen. De kerkdeur zat op slot. Heel af en toe kwamen we een eigenwijze dorpsbewoner tegen die nog niet weggetrokken was en de druk van energiemaatschappij RWE die de dorpen had opgekocht om bruinkool te winnen, trotseerde. De huizen die we al lopend passeerden waren in een top staat en zagen er goed uit.

Verhuisd

De meeste bewoners waren verhuisd naar een nieuw dorp (met dezelfde naam) welke 8 km verderop in allerijl uit de grond werd gestampt. De hang naar vroeger echter blijft. En er is hoop want ook Duitsland moet meedoen met de afbouw van fossiele brandstoffen en bruinkool is een fossiele brandstof.

Bruinkool

Bruinkool bestaat uit afzettingen van plantenresten die in het verleden langdurig aan hoge druk en warmte zijn blootgesteld. De transformatie door toenemende blootstelling aan druk en temperatuur van veen veroorzaakt eerst bruinkool, dan steenkool, daarna antraciet en ten slotte grafiet. Bij verdere compressie van grafiet zou diamant kunnen ontstaan. Droge bruinkool bevat tot 75% koolstof hetgeen dus goed fikt.

Verzet

Het verzet groeit met de dag. Er wordt zelfs gewezen naar Nederland waar een heel land straks geen aardgas meer mag gebruiken afkomstig uit hun eigen nationale bron omdat een aantal gezinnen er last van heeft (bouwkundige gebreken). Hier in Duitsland gaan complete dorpen op de schop (!).

Nieuw beleid

In 2021 zal een nieuwe regeringscoalitie van de federale regering van Duitsland tussen de SPD, de Groenen en de FDP in haar regeerakkoord bepalen dat een geleidelijke afschaffing van bruinkool tegen 2030 moet plaatsvinden. De deelstaatregering van Noordrijn-Westfalen besloot in oktober 2022 het voorstel van de federale regering over te nemen en het bruinkoolplan dienovereenkomstig te wijzigen. Dat zou betekenen dat de dorpen Keyenberg, Kuckum, Westrich en Berverath zijn gered en dat men terug kan (!)

GPS

Kopieer en plak onderstaande code in google maps op je mobiel en go 🚗.

51.0810565, 6.4105885

Lege koeling bij de slager.
Geen bier, geen klanten.
Leeg zwembad.
Geen kerkdienst.
Leegstaande mooie huizen.
Ramen en deuren dichtgemetseld.
Planken voor ramen en deuren.
Leeg zwembad.
Dichtgespijkerde deuren.

GPS:

51.0810565, 6.4105885

Now and Then Hillensberg

🇩🇪 Dezember 1944. Nach der Ardennenoffensive stattet Feldmarschall Montgomery dem Hauptquartier in Hillensberg-Selfkant (Deutschland), gleich hinter der Grenze von Bingelrade, einen Überraschungsbesuch ab. Major Hon. B. T. Brassey von der Royal Yeomanry hatte das Vergnügen, dem Feldmarschall bei seinem ersten Besuch eines Hauptquartiers auf deutschem Boden alles zu zeigen. Das Fahrzeug rechts gehört zum 128. Feldlazarett. Während des Winters in Hillensberg nutzten die britischen Panzer alle im Dorf verfügbaren Bettzeug und Vorhänge. Dies geschah, um zu verhindern, dass die Panzer auf Eis und Schnee ins Rutschen kamen. Hillensberg wurde aufgrund dieser Aktion später „Seidenstadt“ genannt.

🇳🇱 1 december 1944. Veldmaarschalk Montgomery brengt na de Slag om de Ardennen een verrassings bezoek aan RHQ (Hoofdkwartier) in Hillensberg-Selfkant (D) net over de grens bij Bingelrade. Majoor Hon. B T Brassey van The Royal Yeomanry had het genoegen de Veldmaarschalk rond te leiden tijdens zijn eerste bezoek aan een RHQ op Duitse bodem. Het voertuig rechts behoort tot de 128 Field Ambulance. De Britse tanks maakten tijdens de winter in Hillensberg gebruik van alle beddengoed en gordijnen die in het dorp aanwezig waren. Dit deed men om te voorkomen dat de tanks zouden wegglijden door ijs en sneeuw, Hillensberg noemde men destijds “Silk City” vanwege deze actie.

Bron: H. Apps

Bergstrasse 15

Ter hoogte van Bergstrasse 15 in Hillensberg inspecteert generaal Montgomery de huizen.

Bergstrasse/Lahrstrasse/Bingelraderstrasse

Michaelstrasse Bürgerhaus

Bergstrasse 22

Ein bisschen bi schadet nie

Op 6 mei 1992 overleed Marlene Dietrich op 90-jarige leeftijd in haar appartementje in Parijs na vanaf haar 75e als een kluizenaar geleefd te hebben. Ze werd begraven in haar geliefde Berlijn bij haar familie. Ze is ter aarde besteld op Friedhof III in de wijk Friedenau. Op haar steen staat haar artiestennaam en de tekst “Hier steh ich an den Marken meiner Tage”. De uitspraak ‘ein bisschen bi schadet nie’ komt uit haar mond. Ze was bisexueel.

The sky is the limit

Vlak voor haar 30e en vlak voor de winst van de Nazi-partij NSDAP verliet ze haar geboorteland Duitsland om haar carriére in de VS een boost te geven. Grote bekendheid kreeg Dietrich met haar rol als revuezangeres Lola in de film Der blaue Engel, één van de meest tijdloze films ooit gemaakt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog genoot ze populariteit onder de soldaten van zowel de geallieerde als Duitse troepen. Ze werd door Hitler gevraagd terug te keren naar Duitsland. Hij zag in haar het toonbeeld van de Duitse vrouw. Maar ze weigerde. Ze verafschuwde alles waar Hitler voor stond.

Terug naar Duitsland

Bij haar terugkomst in Duitsland waren er incidenten waarbij ze bespuwd en als verraadster uitgescholden werd. Tijdens één concert gooide iemand een ei tegen haar hoofd. Haar reactie luidde: „Ik laat mij niet door een blonde nazi van het podium jagen.“

Graf

Ze kwam er openlijk voor uit biseksueel te zijn. “Ein bisschen bi schadet nie” is een uitspraak van haar. Dietrichs dochter Maria Riva publiceerde na haar moeders dood een onthullend boek over haar moeder waarin de schandalen, het drank- en drugsmisbruik werden beschreven. Nu ligt ze hier in Berlijn in de wijk Friedenau. Het graf wordt onderhouden door de stad Berlijn. Ik ben van mening dat een wereldster als zij een mooier graf verdiend heeft. Maar misschien tekent het ook wel de eenvoud waarin ze de laatste 15 jaar van haar leven geleid heeft: als een arme kluizenaar.

Heerlen

Na de bevrijding op 17 september wordt de Royal gebruik door de Amerikanen. Heerlen is in de periode van einde september tot augustus 1945 een Restcentre (een rustplaats waar Amerikaanse soldaten van het front een paar dagen mogen komen uitrusten en vertier zoeken). ’s Nachts wordt de theaterzaal gebruikt voor verhoor van krijgsgevangenen en overdag en ’s avonds vinden er grote shows plaats met beroemde artiesten als Marlene Dietrich en Bob Hope. Als in 1945 ook de rest van Nederland bevrijd wordt, keert Royal terug naar het leven van alledag.

GPS graf 52.476368026539014, 13.321762064134914
In het rood gemarkeerde bolletje hangt de plaquette die te zien is op de foto hieronder.
Tot 1908 beleefde zij haar jeugdjaren op de Potsdamerstraat 116, waar een klein monumentje, aan de muur, daaraan herinnert.
De Royal bioscoop in Heerlen tijdens de Duitse bezetting. Marlene trad hier op in 1945.

Das Nazi U-boot in Kiel

Nadat ik 7€ entree had betaald liep ik over de loopplank naar de U-boot van het type dat veruit de meest gebruikte Duitse aanvalsonderzeeër uit de Tweede Wereldoorlog was. Het stond bekend als hét werkpaard van de Duitse U-bootaanvalsmacht en was een ware schrik voor de geallieerden. Het was ook het type onderzeeër dat werd afgebeeld in de beroemde film “Das Boot”. Ik ben dan wel géén gamer maar een andere bezoeker vertelde me dat deze onderzeeër ook voorkwam in de videogameserie voor onderzeeërsimulators, “Silent Hunter”. Dit type onderzeeër functioneerde op maximaal 230 meter diepte en is de enige overgebleven onderzeeër ter wereld van dit type.

Helemaal voorin zag ik de torpedokamer. Eén torpedo stond in de wacht en een andere was al geladen. De achterste torpedokamer bestond uit één buis. Normaal gesproken begon deze duikboot een missie met 14 torpedo’s. Achter de voorste torpedokamer waren enkele stapelbedden te zien. Het was natuurlijk allemaal wat krapjes aan maar vergeet niet dat op een missie ongeveer 50 bemanningsleden mee gingen (!). Daarachter  was de  controlekamer. Dit was het drukste en belangrijkste deel van de sub. Vanaf hier had de kapitein directe toegang tot de periscoop; hij werd vergezeld door de stuurman, de navigator en de eerste officier. Naast me bevond zich een ladder die omhoog ging  naar de commandotoren, waar zich de aanvalsperiscoop en de buitenbrug bevonden. Helaas mocht ik dat gebied niet betreden.

Even verderop lag de machinekamer met twee zescilinder viertaktmotoren die de onderzeeër van meer dan 750 ton een snelheid van 33 km/uur konden geven. Daarnaast zag ik nog de sonarkamer waar operators continu de omgeving aan het afluisteren waren. In de radiokamer zaten de verbindingsmannen die het radiocontact onderhielden. Leuk om eens allemaal te zien. Alles is nog intact en zier er goed onderhouden uit.

Video

De sonarkamer.
De radiokamer.
Klaarstaande torpedo.
De torpedolanceerbuizen.
Torpedolanceerbuizen.

Kogelgaten in Rathaus Kiel

Uiteraard ging ik ook even neuzen in Kiel. Kiel is is de hoofdstad van de deelstaat Sleeswijk-Holstein. De havenstad telt 246.601 inwoners en is daarmee de grootste stad van het Bundesland. Het raadhuis laat nog altijd oude wonden zien.

De tunnels van Berlijn

Het is nu tweede keer dat ik dit doe en het blijft fascinerend. Via www.Berliner-Unterwelten.de had ik een ticket gekocht voor een rondleiding bij de tunnels en ik had zo gehoopt dat ik net zoals bij mijn eerste rondleiding lang geleden, Burkhart Veigel zou ontmoeten. Een gids met ervaring daar hij in de jaren ‘60 ongeveer 650 mensen van oost naar west heeft helpen vluchten. Hij bouwde niet alleen een Cadillac DeVille om, om vluchtelingen in te verstoppen, ook zette hij met anderen een nep-reisburo op om vluchtelingen de grens over te krijgen maar hij ontwikkelde en bouwde zelf ook ontsnappingstunnels. Nee, Burkhart stond niet de hele dag met vlaggetjes aandacht te trekken op een groot plein met muziek en bier, hij stond niet uit protest te dansen tot de wormen uit de grond omhoog kwamen, ook plakte hij zich niet zoals die pindabreinen van vandaag vast aan de straat. Burkhart deed iets wat hout sneed en daarom werd hij ook door de Duitse overheid geridderd.

Burkhart Veigel 2023.
Burkhart Veigel vroeger.
Burkhart in actie.
De omgebouwde Cadillac.

De tunnels

We waren met een groep van 20 man en werden door twee gidsen rondgeleid. Via een aantal trappen liepen we allereerst een nog steeds bestaande schuilkelder uit WOII in. We zagen de bedden en stoelen staan waar de Berlijnse bevolking schuilden tijdens een luchtaanval van de geallieerden.

Er waren alleen al tien ontsnappingstunnels gegraven in de Bernauer Strasse. Maar slechts drie waren succesvol. Moeilijke bouwomstandigheden, verraad en tegenmaatregelen van de Staatssicherkeitsdienst (MfS) leidden tot het mislukken van verschillende tunnelprojecten. Zo liet de dienst contratunnels graven om de vluchttunnels te ontdekken. Ze plaatsten geluidsdetectie om graafgeluiden na te gaan. Ze onderzochten een aantal maal per week de kelders van huizen in de buurt van de muur. In west-Berlijn deden spionnen ook hun werk en deden zich voor als medewerkers van een ontsnappingsclubje en legden contact met oost-Duitsers. Als die hapten verdwenen ze voor jaren achter slot en grendel.

Tunnels van west naar oost ?

Overigens werden er meer tunnels van west naar oost-Berlijn gegraven dan andersom. Dat had er mee te maken dat men de grond die vrij kwam bij het graven, ook ergens kwijt moest. In west-Berlijn boeide het niemand als je een paar kuub aarde ergens dumpte. In oost-Berlijn zouden alle bellen al gaan rinkelen als je met een emmer aarde over straat liep. Daarbij wisten mensen in oost-Berlijn niet wie ze konden vertrouwen. Je beste vriend of zelfs je vader kon bij de Stasi werken en je aangeven als hij hoorde dat je tegen het regiem was. Laat staan dat je een tunnel aan het graven was (!). Noord-Koreaanse toestanden op zeven uurtjes rijden.

Bierkelder

We kwamen in een grote bierkelder op 8 meter diepte. Achter een grote deur begon de tunnel die onder de Bernauerstrasse doorliep. De grond was hier vrij kleiachtig waardoor men maar één meter op een dag kon graven. Als de tunnel klaar was konden altijd maar een paar mensen tegelijkertijd vluchten want destijds hield iedereen iedereen in de gaten. Zag men teveel mensen een bepaald huis in gaan dan was het prijs.

Duur

Daarbij kostte het veel geld om iemand te laten vluchten. In die tijd zo’n 7000 Ostmark. Mensen moesten worden omgekocht met zwijggeld. De gravers moesten betaald worden (alleen voor de commerciële tunnels). De opgegraven grond moest weggebracht worden etc.etc. Om aan geld te komen werden daarom videobeelden gemaakt die na de vlucht voor veel geld werden verkocht aan de smullende media. Via deze tunnel waar we nu waren kropen in twee nachten tijd 29 vluchtelingen door modder en sijpelend water naar West-Berlijn. Een filmploeg van de Amerikaanse omroep NBC documenteerde hun aankomst. De beelden van de dramatische ontsnapping gingen de wereld rond. De Stasi hoorde via de westerse pers over de tunnel. Elf dagen later werd de tunnel ontdekt.

Aanbeveling

Ik kan deze tour iedereen aanbevelen. Uiteraard is dit alleen interessant voor mensen die iets verder willen kijken dan de Ku’damm. Ook leuk om heen te gaan maar dan om te shoppen.

Hier stond het huisnummer Brunnenstrasse 139. Nog altijd op google maps aanwezig maar in de werkelijk bestaat het huis al heel lang niet meer. Dit huis stond bijna tegen de muur aan.
De rode lijn geeft de plek aan waar de Berlijnse muur liep.
Op de plek van deze stapstenen liep een tunnel. De ijzeren pinnen in de grond duiden de plek aan waar de muur liep.
Onder deze stapstenen liep een tunnel.
Hier liep de postweg, een gebied langs de muur waar soldaten liepen.
Hier stond een signaaldraad die bij aanspreken er op duidde dat iemand probeerde de muur over te klimmen.
Vanuit de schuilkelder kwamen we uit in de metro.
De toegang naar de tunnel.
De trap naar de tunnel.
DE TUNNEL !!!
Hier ook een stuk van de tunnel.
In de kelder van dit huis werd een tunnel gegraven.
In de kelder van dit huis werd een tunnel gegraven.
Een oude foto van een tunnel destijds.
Waar de streep liep was een tunnel.
De tunnel.

Urbex. Bunkercomplex Koralle

Na een tip van mijn vriend Erik vertrok ik naar een plek midden in een bos zo’n 25 km boven Berlijn. Via Google Earth had ik al wat vooronderzoek gedaan en ik zag inderdaad wat ‘rare’ gebouwen. Raar in de zin van: ik wist dat ik een verlaten Nazi-bunker zou bezoeken maar wie bouwt er nu een bunker waarin het oppercommando van de Duitse Kriegsmarine is gehuisvest, midden in een bos waar via de satelliet geen toegangswegen zichtbaar waren.

En inderdaad. Eenmaal aangekomen kwam ik mijn busje nergens kwijt. Er waren wel wat bospaadjes vrij naast de weg maar die moest ik vrij laten voor de brandweer zo stond er te lezen op een bordje. Ach ja, hoe groot was de kans op een vlammenzee zo midden in een zeiknatte herfst ? Gewoon parkeren dus.

Na een wandeling van 10 minuten door het bos zag ik tussen de bomen en takken de contouren van een betonnen constructie.

Bouw van het Lager Koralle

Tegen het einde van 1939 verwierf de Kriegsmarine hier in dit bos 54 hectare grond en plaatste prompt een twee meter hoog hekwerk met prikkeldraad rond hun nieuwe stuk land. Eindeloze rijen vrachtwagens begonnen daarna materiaal vanuit Bernau aan te voeren om te beginnen met de bouw van een joekel van een bunker met ondergelegen faciliteiten.

Het bleek dat het gebied perfect gelegen was voor een militaire faciliteit waar radiosignalen van en naar de Duitse marine konden worden verzonden en ontvangen. Daarbij lag het ook nog eens dichtbij Berlijn.

In wezen waren ze dus een geheim bunkercomplex aan het bouwen voor het Duitse Marinecommando. Tot april 1945 bleef het in gebruik door de Kriegsmarine. Ook was hier het Befehlshabers der U-Boote (BdU) gevestigd die alle U-boot activiteiten vanuit deze bunker coördineerde. Vanaf mei 1945 werd het hoofdkwartier verplaats naar een andere plek en liet men het hele complex achter voor wat het was. Na de oorlog werd het complex grotendeels vernietigd door het Rode Leger. Helemaal onderaan het artikel de GPS-coördinaten.

GPS: 52.739013 13.574284