Erfurt 🇩🇪

Erfurt 🇩🇪

Ik was nog nooit in Erfurt, de hoofdstad van de Duitse deelstaat Thüringen geweest en nu ik er toch in de buurt was besloot ik op aanraden van mensen bij ons in de straat er eens heen te rijden. Het heeft een van de best bewaarde middeleeuwse binnensteden van Duitsland omdat de stad tijdens de Tweede Wereldoorlog relatief weinig schade opliep. Daarbij staat sinds 2023 het unieke Joods-middeleeuws erfgoed van de stad officieel op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Ook had ik wel eens behoord van de Krämerbrücke, een middeleeuwse brug die volledig is bebouwd met vakwerkhuizen. Het is een van de weinige bewoonde bruggen ter wereld. Redenen genoeg om deze stad eens te gaan bezoeken.

UNESCO. De Middeleeuwse Mikwe

Dit is een traditioneel Joods ritueel badhuis waarvan de constructie in de 12e eeuw begon. Het badhuis ligt direct aan de rivier de Gera, vlak bij de bekende Krämerbrücke. Ook een leuke locatie trouwens. De Mikwe werd in 2007 bij toeval herontdekt tijdens bouwwerkzaamheden.

Het Stenen Huis

Dit gebouw is een zeldzaam voorbeeld van een middeleeuws Joods woonhuis. De bouwstijl stamt vermoedelijk uit het jaar 1250. Het gebouw laat zien hoe de Joodse inwoners in de middeleeuwen woonden en werkten. 

Zie het eeuwenoude plafond (!).

UNESCO. De Oude Synagoge

Ik zag vandaag een van de oudste en best bewaarde middeleeuwse synagoges van Europa. De oudste delen van het gebouw stammen uit de late 11e eeuw. Na een gewelddadige pogrom (Jodenjachtt) in 1349 werd het gebouw omgebouwd restaurant. Omdat het pand tijdens de Tweede Wereldoorlog nog steeds als restaurant fungeerde, werd het door de nazi’s gespaard en bleef het unieke middeleeuwse bouwwerk gelukkig behouden.

Denkmal “Till Eulenspiegel und Esel”

Dit Erfurtse monument uit 2001 toont de legendarische grappenmaker Till Eulenspiegel die een ezel leert lezen. Met deze list hield hij de professoren van de universiteit voor de gek. 

Krämerbrücke

De Krämerbrücke heeft een lengte van 120 meter en dit is de langste volledig met huizen bebouwde en bewoonde brug van Europa. De stenen boogbrug werd in 1325 gebouwd om een houten voorganger te vervangen. Oorspronkelijk stonden er 62 smalle panden op de brug, maar die zijn later samengevoegd tot de 32 schilderachtige huizen die er nu staan. Ik liep over de brug dat eigenlijk een gezellig, geplaveid straatje is waarvan de huizen worden bewoond en sommigen tot ambachtelijke winkeltjes en cafés zijn omgetoverd. 

Haus zum Roten Ochsen

Het Haus zum Roten Ochsen is een van de oudste en meest markante renaissancegebouwenvan Erfurt. Tot 1960 deed het gebouw dienst als een van de allereerste permanente bioscopen van Duitsland.

Erfurt Cathedral

De kerk herbergt de grootste vrijblijvende, middeleeuwse klok ter wereld, gegoten in 1497.

Vrienden van Dutch Traveljunk

Loop eens binnen bij de vrienden van Dutch Traveljunk. Allemaal leuke mensen die ik persoonlijk ken 🙂

Rowan Falchi Jewelry

Rowan leerde ik een jaartje of 12 geleden kennen in mijn stamkroeg. In die tijd was ze al heel kunstzinnig en haar hoofd zat boordevol ideeën. In 2014 studeerde ze af als sieraden ontwerper aan de kunstacademie in Maastricht waar ze het vak goudsmid leerde. Als ik langs haar huisje op de Putstraat loop zie ik vaker een lampje schijnen aan een tafeltje. Achter dat tafeltje maakt ze weer wat héél moois :).

Kijk even op haar website: https://falchi-jewelry.com/

Pascal Verjans

Pascal maakt speciaal voor jou iedere taart op maat, kleur en smaak zoals jij het wilt. Bel even 06-27339770. Laatst nog een taartje bij hem gehaald in Tüddern. Bel even 06-27339770 en bestel die taart !

Eetcafé San Blas, Schin op Geul

Met eigenaar/kok Johnnie heb ik heel wat leuke momenten beleefd in onze stamkroeg Tapas. John dook vroeger wel eens van de bar af en ik ving hem dan op. Slecht voor de rug maar goed voor de borrelpraat. Samen met zijn vrouw Sonja runnen ze nu dit zuid-Amerikaanse restaurant. Wil je lachen vraag dan naar zijn beroemde broodje ‘gitaar’ als je daar gaat eten ! Of vraag eens naar de beroemde sok van hotel Atlanta in Amsterdam !

https://www.facebook.com/eetcafesanblas

Café the Groove, Sittard

Eigenaar Patje ken ik inmiddels ook al 15-20 jaar. Vroeger stond Patje vóór de bar en nu erachter. Prima gast en zorgt voor een geweldige stemming in zijn kroegje op de Putstraat in Sittard. Zoek de kroeg eens op ! Véél live-bands !

https://www.facebook.com/cafethegroove

Gastrobar Olijf, Sittard

Beryl en Lars ken ik van het stappen en onze vaste Pinkpop-camping groep. Hele lieve mensen met het hart op de goede plek én een hart voor hun nieuwe zaak. Hun tapas-kaart onderscheidt zich van de andere tapas-zaken. Zeker in de zomer is het op het terras héérlijk toeven en ook binnen is het heel gezellig.

https://www.facebook.com/olijfsittard

Restaurant MEDS

https://www.restaurantmeds.nl/

NOUS – Petits Lofts B&B van Angela & Kay Steuns

Onlangs nog een verrassingsbezoek gebracht aan Angela en Kay uit Sittard. Zij had een zaak in Sittard en hij werkte bij defensie. En wat doe je op een dag. Je pakt je boeltje bij elkaar en vertrekt met de kids naar Frankrijk en begint een bed & breakfast. Halloooo dan !

https://www.facebook.com/NOUSlofts.France

Topf & Söhne

Topf & Söhne

Na mijn bezoek aan de stad Erfurt ging ik even langs bij het voormalige bedrijf Topf & Söhne: de fabrikant van de verbrandingsovens en de gaskamers waar o.a. Joden werden vergast met Zyklon-B (blauwzuur). Hier zag ik de permanente tentoonstelling ‘Techniker der ‚Endlösung‘ en het werd me meteen duidelijk hoe normale, hoogopgeleide burgers en ingenieurs willens en wetens meewerkten aan een industriële genocide op miljoenen mensen waarbij aan elk detail werd gedacht om de genocide zo rendabel mogelijk te maken.

Front gebouw. De fabrieken erachter zijn afgebroken.

Winst

Toen de nazi’s aan de macht kwamen, zag het management van Topf & Söhne een kans om winst te maken door met de SS samen te werken. Het bedrijf had in de gaten dat de nazi’s een logistiek probleem hadden met de alsmaar groeiende berg lijken en de bedrijfsleiding kon dit oplossen door apparaten aan te bieden die het mogelijk maakten om zo snel en goedkoop mogelijk enorme hoeveelheden menselijke lichamen te verbranden.

Tot 1940 werden de doden uit Buchenwald in het stadscrematorium van Weimar gecremeerd. Toen de aantallen te hoog werden, ontwikkelde Topf & Söhne speciale, mobiele en later permanente crematieovens die direct voor het kampterrein werden opgesteld (waar nu de parkeerplaatsen liggen). 

Toegangsdeur.

Auschwitz

Het dieptepunt van hun medeplichtigheid vond plaats in Auschwitz-Birkenau. Ingenieurs van Topf & Söhne ontwierpen daar niet alleen de gigantische ovens maar bovendien installeerden zij de ventilatiesystemen in de gaskamers. Deze systemen zorgden ervoor dat het dodelijke Zyklon B-gas na de massa-executies snel werd afgezogen, zodat de volgende groep slachtoffers sneller naar binnen kon worden gedreven. Zyklon B bestond immers uit poreuze korrels (vaak gips) die gedrenkt waren in vloeibaar blauwzuur. Slachtoffers werden onder valse voorwendselen de douches binnengeleid. SS’ers gooiden vervolgens de Zyklon B-korrels naar binnen via speciale openingen, waarna het gas zich verspreidde.

De ingenieurs bezochten de kampen regelmatig voor inspecties en reparaties en wisten dus exact waar hun machines voor werden gebruikt. Ze vroegen zelfs patenten aan op hun efficiëntere verbrandingstechnieken. 

Trappenhuis.

Vlucht

Na de bevrijding probeerden de eigenaren (de broers Ludwig en Ernst Wolfgang Topf) hun verantwoordelijkheid te ontlopen door te beweren dat ze slechts contracten uitvoerden en de ware toedracht niet kenden. Ludwig Topf pleegde in mei 1945 zelfmoord toen arrestatie dreigde. Ernst Wolfgang vluchtte naar West-Duitsland en probeerde daar tevergeefs het bedrijf opnieuw op te richten. Het bedrijf in Erfurt werd door de DDR genationaliseerd en ging uiteindelijk in 1993 failliet.

Inzet 50 Russische krijgsgevangenen.

Vrijspraak

Ernst Wolfgang Topf is na de Tweede Wereldoorlog nooit strafrechtelijk vervolgd of veroordeeld voor zijn aandeel in de Holocaust. Hij hield tot zijn dood vol dat hij onschuldig was. De geleverde ovens en ventilatiesystemen waren volgens hem immers normale handelsproducten die het bedrijf altijd al maakte. Hij claimde dat de nazi’s en de SS de producten simpelweg hadden misbruikt, zonder dat de directie invloed had op het uiteindelijke doel.

Ondergang van het nieuwe bedrijf

In 1957 bracht een Duitse journalist de oorlogsgeschiedenis van de familie Topf en hun actieve rol bij de bouw van de gaskamers en crematoria in de publiciteit. Dit leidde tot grote maatschappelijke verontwaardiging. Mede door deze onthullingen en de daaropvolgende boycots ging zijn nieuwe bedrijf zes jaar later, in 1963, definitief failliet.

Tekentafel.
Het management.

Joodse werknemers

Ze hadden ook Joodse werknemers getuige onderstaande getuigenis.

In 1938 werden mijn vader en ik gedeporteerd naar het concentratiekamp Buchenwald, omdat mijn vader Joods was en ik van gemengde Joodse en niet-Joodse afkomst was. Na mijn terugkeer uit concentratiekamp Buchenwald werd ik door mijn werkgever, de heer Hans Türck, ontslagen vanwege mijn gevangenschap. Mijn vader was sinds 1933 werkloos en zonder steun. In 1939 lukte het me echter weer werk te vinden bij de machinefabriek Topf & Zonen. Tussen 1939 en 1944 werd ik driemaal gearresteerd door de Gestapo op verdenking van het overtreden van de rassenwetten. Er kon echter niets tegen mij worden bewezen. Op mijn werk had ik ook veel te lijden onder de vijandigheid van mijn collega’s. In 1943 werd mijn vader naar het concentratiekamp Auschwitz gebracht, waar hij kort na aankomst moet zijn overleden. Zijn gevangenennummer was 119684’.

Asurnen.

Om het crematorium in gebruik te nemen, heeft u asurnen, een etiketteermachine voor de urnendeksels en vuurvaste kleimarkeringen nodig. We gaan ervan uit dat 500 ascapsules en hetzelfde aantal vuurvaste kleimarkeringen in eerste instantie voldoende zijn en raden u aan uw bestelling nu te plaatsen, aangezien de bovengenoemde hoeveelheden materialen een levertijd van 6 weken vereisen. Op basis van onze Algemene Leveringsvoorwaarden B, waarmee u reeds bekend bent, bieden wij u het volgende aan’.

Bedieningsvoorschrift

Voordat de twee cokesgeneratoren met cokes worden gevuld, moeten de twee rookkanaalkleppen op de oven worden geopend, evenals de hoofdrookkanaalklep of de draaiklep op de schoorsteen. Het is nu mogelijk om in beide generatoren vuur te stoken en te onderhouden, waarbij erop gelet moet worden dat de secundaire afsluitingen rechts en links van de asafvoerkleppen (cokesgenerator) open staan. Zodra de crematieoven goed is opgewarmd (ongeveer 800 °C), kunnen de lichamen één voor één in de twee kamers worden geplaatst. Schakel nu de persluchtblazer aan, die zich aan de zijkant van de oven bevindt, en laat deze ongeveer 20 minuten draaien. Observeer gedurende deze tijd of er te veel of te weinig verse lucht in de twee compartimenten komt. De toevoer van verse lucht wordt geregeld door de draaiklep in het luchtkanaal. Daarnaast moeten de luchtinlaten links en rechts van de toegangsdeuren gedeeltelijk worden geopend. Zodra de lichaamsdelen van het vuurvaste rooster op de ashelling eronder zijn gevallen, moeten ze met behulp van de schraper naar de asafvoeropening worden getrokken. Daar kunnen ze 20 minuten blijven voor een tweede crematie. Vervolgens wordt de as in de ascontainer gezogen en apart gezet om af te koelen. Tussendoor worden er een voor een nieuwe lijken in de kamers gebracht. De twee cokesgeneratoren moeten van tijd tot tijd worden bijgevuld met brandstof. Elke avond moet het rooster van de generator worden schoongemaakt en ontdaan van cokesslakken en as. Het is tevens belangrijk te vermelden dat na afloop van de werkzaamheden, zodra de generator is uitgebrand en er geen gloeiende kooltjes meer aanwezig zijn, alle luchtkleppen en deuren, evenals de rookgaskleppen van de oven, gesloten moeten worden om te voorkomen dat de oven afkoelt. Na elke crematie stijgt de temperatuur in de oven. Zorg er daarom voor dat de interne temperatuur niet hoger wordt dan 1100 °C (witte hitte). Deze temperatuurstijging kan worden voorkomen door lucht in de oven te blazen.

Bestelling

Wij danken u hartelijk voor uw bestelling voor de levering van

5-potige drievoudige moffelcrematieovens met persluchtsysteem

2 doodkistinvoersystemen met railsysteem voor 5 ovens

3 afzuigsystemen

Rookgasafvoersysteem voor een afvalverbrandingsoven met één pot.

Wij accepteren de bestelling op basis van onze bijgevoegde kostenraming en de bijbehorende voorwaarden, voor een totaalprijs van

RM 51.237 (huidige waarde 245.938€ incl. inflatiecorrectie)

Asurnen.
In deze bussen werden de tekeningen bewaard.

Vrienden van Dutch Traveljunk

Loop eens binnen bij de vrienden van Dutch Traveljunk. Allemaal leuke mensen die ik persoonlijk ken 🙂

Rowan Falchi Jewelry

Rowan leerde ik een jaartje of 12 geleden kennen in mijn stamkroeg. In die tijd was ze al heel kunstzinnig en haar hoofd zat boordevol ideeën. In 2014 studeerde ze af als sieraden ontwerper aan de kunstacademie in Maastricht waar ze het vak goudsmid leerde. Als ik langs haar huisje op de Putstraat loop zie ik vaker een lampje schijnen aan een tafeltje. Achter dat tafeltje maakt ze weer wat héél moois :).

Kijk even op haar website: https://falchi-jewelry.com/

Pascal Verjans

Pascal maakt speciaal voor jou iedere taart op maat, kleur en smaak zoals jij het wilt. Bel even 06-27339770. Laatst nog een taartje bij hem gehaald in Tüddern. Bel even 06-27339770 en bestel die taart !

Eetcafé San Blas, Schin op Geul

Met eigenaar/kok Johnnie heb ik heel wat leuke momenten beleefd in onze stamkroeg Tapas. John dook vroeger wel eens van de bar af en ik ving hem dan op. Slecht voor de rug maar goed voor de borrelpraat. Samen met zijn vrouw Sonja runnen ze nu dit zuid-Amerikaanse restaurant. Wil je lachen vraag dan naar zijn beroemde broodje ‘gitaar’ als je daar gaat eten ! Of vraag eens naar de beroemde sok van hotel Atlanta in Amsterdam !

https://www.facebook.com/eetcafesanblas

Café the Groove, Sittard

Eigenaar Patje ken ik inmiddels ook al 15-20 jaar. Vroeger stond Patje vóór de bar en nu erachter. Prima gast en zorgt voor een geweldige stemming in zijn kroegje op de Putstraat in Sittard. Zoek de kroeg eens op ! Véél live-bands !

https://www.facebook.com/cafethegroove

Gastrobar Olijf, Sittard

Beryl en Lars ken ik van het stappen en onze vaste Pinkpop-camping groep. Hele lieve mensen met het hart op de goede plek én een hart voor hun nieuwe zaak. Hun tapas-kaart onderscheidt zich van de andere tapas-zaken. Zeker in de zomer is het op het terras héérlijk toeven en ook binnen is het heel gezellig.

https://www.facebook.com/olijfsittard

Restaurant MEDS

https://www.restaurantmeds.nl/

NOUS – Petits Lofts B&B van Angela & Kay Steuns

Onlangs nog een verrassingsbezoek gebracht aan Angela en Kay uit Sittard. Zij had een zaak in Sittard en hij werkte bij defensie. En wat doe je op een dag. Je pakt je boeltje bij elkaar en vertrekt met de kids naar Frankrijk en begint een bed & breakfast. Halloooo dan !

https://www.facebook.com/NOUSlofts.France

Mödlareuth, Thüringen (Little Berlin)

Twaalf seconden had hij nodig. Twaalf seconden pér hek. In totaal was hij dus nog geen minuut verwijderd van zijn geliefde die hij al drie jaar niet had gezien. Ze wachtte hem op aan de overkant, in Beieren, het vrije westen. Hij wachtte in het bos in de naastgelegen deelstaat Thüringen. Ze kwamen echter uit hetzelfde dorpje. Mödlareuth, een dorpje van nog geen 50 inwoners, niet alleen gescheiden door de 50 centimeter brede Tannbeek maar ook door een 3,40 meter hoge en 700 meter lange betonnen muur. Met zijn speciaal geprepareerde klimschoenen had hij hier geen schijn van kans. Het hekwerk was geen probleem. Hij zou de op zijn schoenen bevestigde punten (zie foto) in het hekwerk rammen en zo naar boven klimmen. Maar de betonnen muur zou een probleem vormen voor zijn ijzers.

Speciaal geprepareerde schoenen met een stalen punt
Speciaal geprepareerde schoenen met een stalen punt
Mödlareuth Beierse zijde (West-Duitsland)
Mödlareuth Beierse zijde (West-Duitsland)

Het bos

De muur was speciaal gebouwd zodat de mensen aan de ene zijde van het dorp de mensen aan de andere zijde van het dorp niet konden zien. Naar mensen in het westen zwaaien was verboden en werd zwaar bestraft. Tussen de muur en het hekwerk was het HULA83-gebied waar levensgevaarlijke, bijtgrage honden liepen.

HULA83-gebied voor waakhonden
HULA83-gebied voor waakhonden

Daarbij zou vanuit de wachttorens meteen met scherp geschoten worden. Echter, de muur was maar 700 meter lang. Hij zou overgaan in een 1393 kilometers lang hekwerk van het zuidelijkste puntje van oost-Duitsland tot aan het noordelijkste puntje.

DDR wachttoren
DDR wachttoren
DDR grenswachters

Vlucht

Alles leek rustig zo midden in de nacht. Marcus had in het geniep het huis van zijn slapende ouders verlaten. Zijn handgeschreven brief lag op tafel. Nu wachtte hij in het bos tot de grenswachten die net waren gepasseerd ver genoeg verwijderd waren. Hij plaatste de scherpe opgelaste punt van zijn schoen in het hekwerk en klom naar boven. Richting de vrijheid, richting zijn vriendin, zijn vrienden, het vrije Westen. Één kilometer verderop begon een rode lamp te knipperen. Een harde zoemtoon deed de ogen van grenswacht Heinrich openen. Meteen sloeg hij alarm. Tot op de meter nauwkeurig kon hij zien waar in het hek iemand “aarde” had gemaakt. Nog vóór Marcus zijn klimijzers in het tweede hek kon zetten werd hij al gevangen in de brede, felle stralen van de zoeklichten. Van alle kanten kwamen oost-Duitse grenswachten aanrennen en binnen twee minuten hielden ze Marcus onder schot. De west-Duitse grenswachten konden niets anders doen dan lijdzaam toezien hoe Marcus geslagen en geboeid werd afgevoerd in een politieauto.

West-Duitse grenswachters
Zoeklichten
Slagboom met dodelijke metalen punten

Little Berlin

We kennen allemaal de Berlijnse muur. Maar wisten jullie dat er nóg meerdere “Berlijnse” muurtjes bestonden ? Deze plek in Mödlareuth noemden de Amerikanen ook wel: “little Berlin”. Angelica en ik werden er op een koude winterse filmavond door verrast tijdens het kijken van de Duitse mini-serie Tannbach, helaas alleen te zien op de Duitse Netflix.

DDR wachttoren
Mödlareuth Beierse zijde (West-Duitsland)
Mödlareuth Beierse zijde (West-Duitsland)
Mödlareuth Beierse zijde (West-Duitsland)
Mödlareuth Thüringen zijde (Oost-Duitsland)

Vandaag spraken Angelica en ik met mevrouw Jutta Schaffner over haar DDR-ervaring in het door haar inmiddels overleden man Arndt opgerichte museum in Mödlareuth. Haar man heeft zijn hele leven alle gebeurtenissen in Mödlareuth op film vastgelegd en het eindresultaat liet mevr. Schaffner ons vandaag zien. Ik heb onze eigen beelden gemixed met de beelden die meneer Schaffner persoonlijk in de jaren ‘80 maakte.

Tannbeek

Door dit kleine dorpje loopt al 400 jaar de grens tussen Beieren en Thüringen en sinds de Duitse deling liep hier inderdaad de grens tussen oost en west. Het geluid van het rustig stromende water door de Tannbeek werd op 13 augustus 1966 wreed overstemd door vrachtwagens van het communistische regiem van de DDR. Over een lengte van 700 meter werd een 3,30 meter hoge “anti-imperialistische beschermende muur” opgetrokken compleet met prikkeldraad, mijnen en zelfvuursystemen. De komende 23 jaar zou deze muur verscheurde vriendschappen en familiebanden gaan opleveren. Mensen konden niet meer bij hun familie op bezoek. Kinderen uit het oostelijke deel van het gehucht konden niet meer naar school in het westelijke gedeelte. Aan beide zijden van de Tannbeek stonden 24/7 soldaten opgesteld.

Mödlareuth Beierse zijde (West-Duitsland)

De SS van Adolf Hitler

Vlak voor het einde van de oorlog werden door vliegende standgerechten van de SS in deze omgeving duizenden mensen neergeschoten, zoals dwangarbeiders, mensen die zich wilden overgeven of deserteurs en hun familie. Ook het Rode Leger maakte zich schuldig aan gruwelijkheden. Er werden vrouwen verkracht en er werden op grote schaal burgers willekeurig neergeschoten.

DDR grenspaal
Verlaten Russische tank
Slagboom
Bouw van de muur
Mödlareuth Beierse zijde (West-Duitsland)
Situatie toen er nog geen muur stond. Dorpelingen konden nog met elkaar praten.

De film Tannbach

De film volgt de 50 inwoners van het dorp vlak voor de capitulatie van het Duitse rijk tot de naoorlogse periode, waarin het dorp wordt verdeeld in een door de Amerikanen en een door de Russen gecontroleerd deel.

Val van de muur

Bijna een maand na de val van de Berlijnse Muur in november 1989 gebeurde er ook in Mödlareuth iets: op 7 december maakte men een gat in de grensversterking. 31 Oost- en 19 West-bewoners hadden de dag ervoor gedemonstreerd voor het openen van de grens. De barricades werden uiteindelijk verwijderd en een deel van de muur werd vervangen door ijzeren poorten. Op 9 december 1989 werd in Mödlareuth de opening van de grens gevierd met de populaire braadworst en bier. De Mödlareuther, die decennialang gescheiden hadden geleefd omhelsden elkaar. Tranen van vreugde stroomden over hun wangen. Eindelijk waren ze weer bij elkaar.

In het museum in Mödlareuth staan veel DDR voertuigen en een helicopter

Succesvolle ontsnappingspoging

Slechts één keer was er in Mödlareuth een succesvolle poging om de grens over te vluchten. Op 25 mei 1973 klom een chauffeur uit het dorpje Schleiz in Thüringen met een zelfgemaakte ijzeren ladder over de betonnen muur. De 34-jarige medewerker van de VEB wasserijvakbond in Göttengrün moest vanwege regelmatige ploegendiensten door de beveiligde zone rijden. Op een nacht maakte hij van de gelegenheid gebruik, reed met zijn auto naar een plek voor de muur die moeilijk te zien was voor grenswachten en klom op het dak van de auto. Hij klom met een ijzeren ladder naar de top van de muur en redde zichzelf door in de Tannbach op de westelijke oever te springen. Als gevolg van deze ontsnapping werd de weg aan de DDR-zijde afgesloten en buiten de veiligheidszone herbouwd.