Vandaag waren Angelica en ik twee van de dagelijks 8.200 gasten die het Rijksdaggebouw in Berlijn bezochten. Het Rijksdaggebouw is het Duitse parlementsgebouw in de hoofdstad Berlijn aan der Platz der Republik. Het huidige gebouw dateert van 1894. Tot 1933 zetelde hier de Rijksdag, een voorganger van het huidige parlement, de Bondsdag. Het gebouw heeft het Duitse keizerrijk, de Weimarrepubliek en het ‘Derde Rijk’ meegemaakt. We wandelden via een rond looppad schuin omhoog naar de koepel van het gebouw en vanaf dit plekje genoten we van het panoramisch uitzicht over de hoofdstad. Maar niet alleen het uitzicht vanaf de Reichstag bood ons een prachtig uitzicht. We keken goed naar de honderden ornamenten, zandstenen figuren en reliëfs. Onder de gevelfries staat het opschrift “Aan het Duitse volk” over een lengte van 16 meter in letters van 60 centimeter. In 1915, tijdens de eerste wereldoorlog werden deze letters geplaatst. De letters werden gemaakt door de Joodse gebroeders Loevy die een bronsgieterij hadden. Tijdens de oorlog werden ze vermoord in Auschwitz. Het Rijksdaggebouw zelf wordt gekenmerkt door de vier hoektorens, die staan voor de vier koninkrijken Pruisen, Saksen, Beieren en Württemberg die in 1871 hebben bijgedragen aan de eenwording van het Duitse Rijk. Het gebouw werd beschadigd in de Rijksdagbrand van 1933. De Nederlandse communist Marinus van der Lubbe werd toen opgepakt voor het aansteken van de brand. Hitler maakte dankbaar gebruik van deze gebeurtenis door de noodtoestand uit te roepen waardoor de NSDAP de macht kon overnemen.
Arrestaties
Naast vele arrestaties gingen de autoriteiten en SA over tot het massaal en willekeurig arresteren, intimideren en afranselen van communisten en andere tegenstanders van de nazi’s. Goebbels buitte de brand uit als propagandastunt, terwijl Göring de arrestaties dirigeerde. Er werd gebruikgemaakt van het proces om eens en voor altijd met communistische aanhangers af te rekenen. De Rijksdagzetels van de communisten werden vervallen verklaard en hun partij werd verboden. Van der Lubbe werd uiteindelijk op 10 januari 1934 te Leipzig onthoofd. Op 10 januari 2008 is het doodvonnis tegen Marinus van der Lubbe per direct opgeheven. Er bestond al decennia het vermoeden dat de nazi’s zelf de Rijksdag in brand hadden gestoken en dat Van der Lubbe slechts een zondebok was om de communisten aan te pakken.
Video
Op der Platz der Republik waar de Reichstag (nu Bundestag) staat.Ingang Reichstag.Gemoderniseerde ingang.De koepel boven op de Reichstag.De koepel boven op de Reichstag.Mooi uitzicht over Berlijn.Via een schuin omhoog lopend wandelpad kom je boven bij de koepel.Kogelgaten uit WOII zijn nog altijd zichtbaar.DEM DEUTSCHEN VOLKE.Rijksdagbrand op 27-2-1933.
Gedenkteken ter ere van de Sovjet-soldaten die gevallen zijn bij de Slag om Berlijn
Sovjet-monument met tanks en houwitsers ter nagedachtenis aan soldaten gesneuveld in de Slag om Berlijn.Sovjet-monument met tanks en houwitsers ter nagedachtenis aan soldaten gesneuveld in de Slag om Berlijn.
Vandaag brachten we een bezoekje aan het Stasi-museum welke gevestigd is in Haus 1 op het voormalige terrein van het hoofdkantoor van het DDR-ministerie voor Staatsveiligheid (MfS). Het huis werd in 1960/61 gebouwd als ambtswoning van Erich Mielke, die van 1957 tot het einde van de DDR minister van Staatsveiligheid was. Het hoogtepunt van deze historische locatie vonden we de kantoorverdieping van Erich Mielke, die in originele staat bewaard is gebleven. We zagen welke truukjes zijn gebruikt om burgers af te luisteren. De Stasi ging daar héél ver in. Zo zagen we fototoestellen verborgen achter een knoop van een jas, verstopt in een stropdas of afluisterapparatuur weggewerkt in een horloge. Je kan het zo gek niet bedenken of de Stasi zette de middelen in om hun burgers te kunnen controleren.
Haus 1
Al 8 jaar is in Haus 1 de permanente tentoonstelling “Staatsveiligheid in de SED-dictatuur” te zien. We zagen vooral veel documentatie en spionageapparatuur. De tentoonstellingen in het museum zijn onderverdeeld in drie verdiepingen in het voormalige ministerie:
Eerste verdieping: Geschiedenis van de Stasi en verzet
Tweede verdieping: Werkruimtes van Erich Mielke, de laatste minister van staatszekerheid
Derde verdieping: Foto’s en observatieverslagen die tonen hoe Stasi-medewerkers te werk gingen
Erich Mielke
Op de tweede etage liggen de werkvertrekken van Erich Mielke, de laatste minister van staatszekerheid. Hij heeft hier tot 1989 kantoor gehouden en had hier ook een appartement waar hij kon slapen en ontspannen. Mielke bracht menig nacht door in het hoofdkantoor van de Stasi. De inrichting is zeer sober en de televisie en bandrecorder waren in 1989 al zwaar gedateerd. Op dezelfde verdieping is een koffieruimte waar video’s worden vertoont van het leven in de DDR en de val van de muur. In en rond het museum werden opnamen gemaakt voor oscarwinnaar “Das leben der anderen“. Rondom Haus 1, waar het hoofdkantoor van de Stasi was gehuisvest, bevinden zich noch een aantal panden die allemaal in handen waren van de Stasi. Veel van de panden werden gebruikt als archief.
Vóór het hoofdkantoor van het DDR-ministerie voor Staatsveiligheid (MfS).De entree nú en toen.Afluisterapparatuur verborgen in een deur.
Verraadster Tatjana Besson
In 1990 was Besson medeoprichter van de anarchistische vereniging Autonome Aktion WYDOKS, waarvoor ze zich aansloot bij gelijkgestemde mensen en stelde zich kandidaat voor de verkiezingen in de DDR. Ze haatte alles wat de DDR uitstraalde. Ze wilde vrij zijn. Haar fans adoreerden haar en volgde haar gedachtegoed. In januari 1990 nam Besson deel aan de bezetting van een huis aan de Rosenthaler Strasse 68 in Berlin-Mitte. In dit huis repeteerde ook Rammstein. Begin jaren negentig werd bekend dat Besson een onofficiële medewerker (IM) was van het Ministerie van Staatsveiligheid (MfS) van de DDR (de Stasi). Tatjana Besson was getrouwd met de huidige Rammstein-gitarist Richard Kruspe.
Tatjana Besson in haar jeugdjaren in der DDR.Controleapparatuur werd opgesteld.Propaganda voor het Sovjet-rijk.Bands als Iron Maiden waren in de ogen van de Statsi vergif voor de DDR-mensen.Protesten waren er geregeld.De gang in Haus 1.Kantoorpanden.
Werkruimte Erich Mielke
Keukenblok.Zo wilde Erich Mielke zijn ontbijt geserveerd krijgen.Vergaderzaal.Bed van Erich Mielke. Hij bleef vaak op zijn werk slapen.Badkamer van Erich Mielke.
Spionageapparatuur
Afluisterapparatuur.Foto-apparatuur achter een knoop van een jas.Zelfs reukmonsters van stukken kleding van mensen werden bewaard.Punky arrestant.Dit zicht had Erich Mielke als hij uit zijn kantoor keek.Alle post die de DDR binnenkwam werd stiekem opengemaakt en na de brief gelezen te hebben weer dichtgeplakt.Het openmaken van de brieven ging het snelst met een damptoestel.Werkverslag van een informant die een dag lang iemand had gevolgd.Van buiten zag dit busje uit als een gewoon busje maar het was een arrestantenwagen.Hele kleine mini-cellen in de arrestantenwagen.Entree Haus 1.
Val van de Muur
Blijde gezichten van DDR-bewoners nadat ze in Alsfeld (west-Duitsland) aankwamen met de trein.Welkom spandoek voor de DDR-burgers op het treinstation.Tekening gemaakt door een kind. Bestemd voor de DDR-burgers.Vlucht van DDR-burgers naar het vrije westen.De val van de Muur.Doorkijkje naar ingang Haus 1.
Tussen de smalle straatjes en gezellige huizen in het idyllische Nikolaiviertel zagen we een verzameling industriële objecten die op een hele eigenwijze manier waren samengesteld door de Russische kunstenaar Vlad Korneev. Er stonden etalagepoppen versierd met allemaal dingetjes. Heel veel afgedankte medische apparatuur kregen een tweede leven als surrealistische kunstwerk. Alle items in het museum maakten ooit deel uit van het dagelijkse leven, maar Vlad zette ze in een nieuw industrieel licht. We hadden even een gesprekje met hem en zijn bedoeling was om alles wat ooit functioneel was geweest hier een tweede leven te geven. Decennia lang verzamelde de kunstenaar uit Moskou oude medische apparaten, ongebruikelijke industriële voorwerpen en alledaagse dingen. De meeste hiervan vond hij op lokale vlooienmarkten of op rare plekken in de stad.
DesignPantotikum
We mochten tegen een kleine vergoeding rondlopen in zijn DesignPantotikum. Het museum is gevestigd in een oud DDR-gebouw. Achter de grijze façade zorgen de vreemde objecten voor een kleurrijke en verwarrende verzameling. Maar de tentoonstelling is niet zo random ingericht als Angelica en ik in eerste instantie dachten. Het creatieve concept is goed doordacht. Korneev wilde eigenlijk dat wij op ontdekkingsreis gingen en over alles wat we zagen goed nadachten. We stonden stil bij hele vreemde apparaten, beschermende pakken en zelfs een kattenonderzeeër. Bij binnenkomst vroegen we ons af: wat is de functie van deze objecten en uit welk tijdperk stammen ze? Sommige dingen zagen eng uit zoals de ijzeren long (een ventilatiemachine voor mensen met een longziekte). De ingenieuze verlichting met designlampen zorgde voor een surrealistische sfeer. De kamers in de kelder zien er ook apart uit. Op de muren zie je nog steeds de karakters van een voormalig Chinees DDR-restaurant haha.
Nikolaiviertel
En dit alles even buiten de brullende grote stad. Lekker tussen de kleine huisjes in plaats van de grote wolkenkrabbers, lopend over smalle straatjes in plaats van brede boulevards. Alleen de Berlijnse tv-toren boven de daken herinnerde ons eraan dat het Nikolaiviertel geen romantisch stadje is maar midden in het levendige Berlijn ligt .
Nikolaiviertel.Nikolaiviertel.Nikolaikirche. Een 13e-eeuwse kerk die na de verwoesting in WO II is herbouwd tot feestlocatie.St. George, the Dragonslayer.Nikolaiviertel.Nikolaikirche.
De Holzmarkt ziet er uit als een kleine wereld op zich aan de rivier de Spree. Direct naast de beroemde Berlijnse club Kater Blau bouwden kunstenaars een urban utopia oftewel een klein dorpje waar creativiteit voorop stond. Toen we hier ter plekke waren liepen nog altijd mensen rond die bezig waren met het opknappen van allerlei dingetjes die kapot waren gegaan. In dit kleurrijke project huist een kapper, een bakkerij, een wijnwinkel, een kleuterschool, een restaurant, een tattoo-studio, kunst-en fotoateliers en waarschijnlijk nog veel meer dingen die ik nog niet heb gezien. Hier moesten we gewoon rondlopen zo leuk zag het uit.
Restaurant Katerschmaus
Vandaag aten we hier met mijn schoonfamilie in restaurant Katerschmaus, alweer de derde locatie van dit roemruchte restaurant. Ik was al eens geweest op deze locatie maar ook op de vorige locatie. Achter de pannen stond toen zo’n vetkees met lang ongewassen haar. Hij stond continu met een vinger in zijn neus te boren terwijl hij in een ketel stond te roeren. Af en toe viel zijn vangst uit zijn neus, zó groot dat je het gewoon op de grond hoorde kletteren. Maar die tijden zijn voorbij. Het personeel is nu heel netjes en stonden ons graag te woord. Zeker mijn schoonvader vindt het leuk om over wijn te ouwehoeren. Niet over afdronk en banket maar over hoeveel flessen ze op voorraad hebben 😊. Ook in de zomer ben ik eens hier geweest. Dan drink je een ijskoud Berlijns Kindl-half litertje op een van de terrasjes tussen de creatieve en kleurrijke decoratie of gewoon aan de oever van de Spree. Hier is genoeg te kijken. Ik zag toeristen en locals, gezinnen met hun kinderen die in het zand speelden, hippe Berlijners van of op weg naar de club. Alles volgens de visie van de kunstenaars : ‘het samenbrengen van mensen uit Berlijn met de rest van de wereld en ze vreugde en inspiratie te brengen’.
We vertrekken nu voor de 8e keer naar Berlijn. Eén van de meest opvallende monumenten in Berlijn is de Siegessäule. Het rare is dat als we Berlijn binnen rijden we de ene keer wél langs de Siegessaüle rijden en dan weer niet. Blijkbaar heeft het te maken met een stukje willekeur van Google Maps. In ieder geval: wil je de zuil niet missen dan kun je beter in Maps als ‘next stop’ de Siegessaüle toevoegen. Eigenlijk is hij ook niet te missen. De Siegessäule (overwinningszuil) straalt je, door het grote bronzen beeld van Victoria (Romeinse godin van de overwinning), al van ver tegemoet. Doordat de zuil midden in wijk Tiergarten (het grootste park van Berlijn) staat, valt de zuil nog eens extra op. Met zijn hoogte van bijna 67 meter torent de zuil boven zijn omgeving uit. De Siegessäule is gebouwd na de overwinning, in de oorlog van 1864, van Pruisen (toen de belangrijkste staat van Duitsland) op de Denen. Toen de bouw van de zuil was afgerond waren er inmiddels nog meer overwinningen behaald in andere oorlogen (Oostenrijkse-Pruisische oorlog en de Frans-Pruisische oorlog). Vanwege deze laatste overwinningen werd op de zuil een bronzen beeld geplaatst. De bouw van de zuil heeft ongeveer negen jaar geduurd en was in 1873 voltooid. Vroeger stond de zuil op het grasveld vóór de Bundestag maar de Nazi’s versleepten het naar deze rotonde. Dit alles om plaats te maken voor de toekomstige bouw van de Nazi wereldhoofdstad Germania. Omdat de Siegessäule midden op een groot verkeersknooppunt staat, is er een voetgangerstunnel gebouwd om bij de zuil te komen. Vier neoklassieke poortgebouwen uit 1939 geven toegang tot deze tunnel. Dit alles naar een ontwerp van Albert Speer (dus nog altijd origineel !). Om op het uitkijkplatform te komen, moesten we een wenteltrap met zo’n 285 treden omhoog klauteren. Om de tien omwentelingen besloten we een korte pauze te nemen. Dan kon Angelica even bijgrommen want trapjes lopen is niet haar favoriete hobby. Het uitzicht dat we voor de inspanning kregen, was zeer de moeite waard. Entree was vier euro.
De oorlog met Denemarken staat op de zuil afgebeeld.Via een ondergrondse tunnel kwamen we midden op de rotonde uit. De zuil staat op de rotonde.Veel kogelgaten uit WOII nog steeds zichtbaar.Technofeestje Love Parade met 1 miljoen mensen (!).De eerste plek van de zuil. Op het grasveld vóór de Bundestag.
Er klonken schoten en oorverdovende knallen van een kanon. We schrokken ons dood en doken even in elkaar. Typerender voor deze plek had het niet gekund. Vlak naast dit kamp lag een oefenterrein waar een afdeling van het Duitse leger op dit moment enkele praktijkklusjes verrichte . Het was even zoeken naar het graf van Anne maar al snel kwamen we er achter dat ze niet in een graf lag maar in een massagraf. We stonden met enkele Nederlandse soldaten voor haar grafsteen maar hier lag ze dus niet. Het kán eigenlijk ook niet. Anne Frank is pas na de oorlog beroemd geworden. Ten tijde van haar dood was ze niet bekend en was ze één van de 50.000 mensen die vanaf maart 1944 in dit concentratiekamp overleden. De Britten waren de eersten die op 15 april 1945 het kamp bereikten, zij troffen tienduizenden overlevenden aan. De lijken bleken ziektes te bevatten die zeer besmettelijk waren, ze konden niet anders dan de lijken en het gehele kamp in brand steken. Dat de zusjes Frank er overleden zijn staat vast, de exacte plaats niet, vandaar dat Angelica en ik voor één gedenkmonument stonden welke voor beiden is geplaatst. De exacte overlijdensdatum is niet bekend maar men denkt rond 2 maart 1945. De stoffelijke resten zijn nooit gevonden. Er is ook nooit naar gezocht omdat het Joodse geloof dat verbiedt.
Nederlandse soldaten bij het graf van Anne en Margot Frank.
Anne Frank’sleven in een notendop
1929 12 juni. Het tweede kind van Edith en Otto wordt geboren, ze heet Anne. Het gezin Frank woont dan aan de Marbachweg 307, Frankfurt
1931 Het gezin verhuisd binnen Frankfurt naar de Ganghoferstraße 24
1933 1 juni. Otto en Edith zien de Jodenhaat in Duitsland toenemen en besluiten naar Nederland te gaan. Otto reist vooruit om dingen te regelen. De kinderen kunnen dan dus nog niet mee, die gaan samen met hun moeder bij hun oma in Aken logeren.
1933
5 december. Edith en Margot gaan naar Amsterdam, Anne blijft nog even bij haar oma in Aken.
1934 16 februari. Anne gaat naar Amsterdam.
1940 1 december Het is inmiddels oorlog maar Otto Frank heeft daar nog betrekkelijk weinig last van. Zijn bedrijf gaat goed, hij verhuist het naar de Prinsengracht, nummer 263.
1942 12 juni. Anne is jarig, zij wordt 13 jaar en krijgt onder andere een dagboek. Ze begint er vrijwel direct in te schrijven (later schrijft zij ook op velletjes, in een kasboek en in nog twee dagboeken waarvan er een nooit wordt teruggevonden).
1942 6 juli. De familie Frank pakt al het noodzakelijke op en duikt onder in het achterhuis aan de Prinsengracht 263, een voormalig koopmanshuis dat in 1635 werd gebouwd.
1944 4 augustus. Verraad, de Duitsers vallen het achterhuis binnen en alle onderduikers worden opgepakt en opgesloten in de gevangenis aan de Weteringschans. Het is echter nooit zeker vastgesteld of het verraad is geweest.
1944 1 oktober. Anne en Margot worden van hun ouders gescheiden, zij gaan naar Bergen-Belsen.
1945 27 januari. De Russen arriveren bij Auschwitz waar de Duitsers al weg zijn, onder andere treffen zij Otto Frank en Elfriede Geiringer aan. (Otto en Elfriede trouwen in 1953).
1945 Begin maart. Margot overlijdt, Anne de volgende dag in Bergen-Belsen. Een maand na de bevrijding van hun vader in Auschwitz. In april wordt Bergen-Belsen door Britse troepen bevrijd. .
Helemaal links op de foto Anneli (Hannah Pick-Goslar). Anne’s beste vriendin die het concentratiekamp overleefde en pas in 2022 overleed. Foto van 1937. Anne, Tineke, Sanne en Barbara.Het dagboek.Na de oorlog gaat Otto nog een aantal keren terug naar het Achterhuis.
Bezoekerscentrum Bergen-Belsen
Op de plek van het voormalige concentratiekamp ligt nu een documentatiecentrum gemaakt van indrukwekkende betonnen muren. Anne Frank kwam samen met haar zuster Margot terecht in dit concentratiekamp. Hier in Bergen-Belsen stierven Margot en Anne, net als 50.000 andere mensen. Auschwitz ligt in Polen, Bergen-Belsen ligt vlakbij de Duitse stad Hannover. Toen de zusjes Frank er aankwamen stond het kamp onder leiding van de zeer gevreesde SS. Op 15 april 1945, ruim een maand na de dood van de zusjes Frank, werd het kamp door de Britten ontzet. Van de vijftigduizend mensen die zij er levend aantroffen overleed binnen een week alsnog een kwart. Er lagen enorm veel lijken die nog begraven moesten worden, mede daardoor was het noodzakelijk het gehele kamp af te branden.
De moord
In dit documentatiecentrum was een klein zaaltje, een soort bioscoopje. Bij de ingang werden we reeds gewaarschuwd voor zéér heftige beelden. Kinderen werd sowieso afgeraden om naar binnen te gaan. Dit trok natuurlijk wel onze aandacht. En inderdaad, zo heftig hadden we allebei de beelden uit dit kamp nog nooit gezien. Het betrof een originele video gemaakt door een Britse soldaat. SS-ers en andere gevangen genomen kampbewaarders sleepten met lijken en gooiden deze in een diep massagraf. Omdat het niet snel genoeg ging en de lijkengeur al in ieders neus begon door te dringen besloot de Britse leiding de lijken middels een shovel in het massagraf te duwen. Verschrikkelijk gewoon deze beelden. We zijn nu al in acht concentratiekampen geweest maar deze beelden waren tot nu toe het heftigst. Met mijn i-phone heb ik de beelden opgenomen. Er stond nergens een bordje dat het niet mocht dus ging ik er van uit dat het wél mocht. De beelden heb ik trouwens ook al op youtube gevonden. In principe zijn de beelden dus al verspreid.
Overblijfselen concentratiekamp
Het kamp was oorspronkelijk opgezet voor krijgsgevangenen uit de Sovjet/Unie. Pas later werd het ook een concentratiekamp. Binnen in het documentatiecentrum is veel informatie die overzichtelijk en chronologisch is opgesteld. In de vloer bevinden zich glazen tegels. Daaronder bevinden zich ruimtes met materialen uit die periode. Glazen potjes, kleding, schoenen, eetgerei, gereedschappen, kookgerei etc. Het ziet er keurig uit en toch….. het geeft ons een naar gevoel om er zo langs te lopen en daar van bovenaf op “neer te kijken”. Niet vanwege de achtergrond van de spullen maar het voelt niet erg respectvol op deze manier. Verder zijn de foto’s, teksten en verhalen natuurlijk aangrijpend evenals de originele blauwwit gestreepte gevangene pakken in de vitrines.
Massagraven
Anders dan bij die acht andere kampen waar we zijn geweest is hier niets meer te vinden van het voormalige kamp. Geen barakken, geen omheining, geen spoor en geen toegangspoort. Niets. Nee dit is een begraafplaats en zo staat het ook in documentatie. Hier liggen tienduizenden slachtoffers begraven. Niet zoals in Normandië met duizenden witte kruizen maar in massagraven met 500, 1000 of 5000 slachtoffers. Het is beklemmend om er langs te lopen en het raakte ons zoveel meer dan zo’n voormalige barak in Auschwitz.
Eigenlijk per toeval belandden we op de grootste kermis in het noorden van Duitsland. De Dom van Hamburg is een volksfeest dat drie keer per jaar wordt gehouden op het Heiligengeistfeld in Hamburg. Qua grootte kun je het vergelijken met de kermis in Tilburg (230 attracties) maar maar qua bezoekersaantallen zijn er hier meer bezoekers dan in Tilburg (2,5 miljoen vs. 1 miljoen). Dat komt omdat de kermis in Tilburg maar 10 dagen duurt en in Hamburg een maand. De Winterdom wordt gehouden van begin november tot begin december. De Spring Dome wordt gehouden van half maart tot half april en de Sommerdom van eind juli tot eind augustus.
We overnachten in een hostel voor 40 euro per nacht midden in de hoerenbuurt van de Hamburgse wijk St. Pauli, de Kiez, de rosse buurt bij de haven. ´s Avonds wippen hier daklozen eventjes aan om niet opgerookte peuken uit de mega asbak bij de toegangsdeur, te vissen. Ook zien we links en rechts wat hoertjes rondlopen. Gewoon in hun vrije tijdskleding en niet in ‘gevechtsoutfit’. Prostitutie is in St.Pauli al eeuwenlang en uit deze wijk komt zelfs het Duitse spreekwoord: ‘auf den Strich gehen’. Toen eeuwen geleden een schip de haven van St.Pauli binnenkwam wilden meteen alle meisjes aan boord omdat ze wisten dat na een maandenlange tocht op zee de mannen heul hongerig waren. Dat was natuurlijk not done voor de kapiteins en daarom trokken ze een streep (Strich) op de kade. De meidjes mochten tot aan deze lijn gaan maar niet er over heen. Zo ontstond het spreekwoord: ‘auf den Strich gehen’, oftewel ‘je als hoer aanbieden’.
Wasjes draaien doen ze hier buiten de deur.Hier krijg je alleen wodka-drankjes.Openbaar toilet op straat.
Daklozen Reeperbahn
Hamburg wordt niet alleen beschouwd als de miljonairshoofdstad van Duitsland maar we zagen ook dat de Reeperbahn thuisbasis geworden is van talloze mensen in grote nood. Of het nu gaat om de crack- en heroïneverslaafden in de drugsscene of de bijna tweeduizend daklozen. Omdat ons hostel op de Reeperbahn lag kwamen we ze iedere dag wel een paar keer tegen. Ze waren stuk voor stuk allemaal goedgemutst. Zo begonnen ze al lekker vroeg op de dag met een biertje en verzonnen van alles om aan drank of drugs te komen. Sommigen waren zo vindingrijk dat je gewoon niet anders kon dan wat geld te geven. Daarna werd je heel vriendelijk bedankt en namen ze weer een slokje uit de fles sterke drank. We hebben deze week totaal geen last gehad van deze mensen.
Bernd en Uwe waren heel vindingrijk en leverde per dag toch mooi 100 euro op.De 66-jarige Karl zwerft al 12 jaar op de Reeperbahn rond.
St.Pauli fanshop
Elbschlosskeller
Zo’n smerig kroegje hadden we nog nooit gezien. Aangetrapte kauwgoms en peuken op de grond, Een alcoholist die zich helemaal onder had gepiest. In de gang naar de wc een vers gedraaide plaat maaginhoud. Een dakloze vrouw stond helemaal kachel moeizaam ter been aan een danspaal een dansje te doen en natuurlijk deed Angelica bij binnenkomst meteen mee (zie video). De wc’s waren letterlijk helemaal tot aan de wc-bril dichtgescheten. Alsof je het ronde kartonnen dekseltje van een klein bekertje roomijs aftrok. De urinoirs liepen ook niet meer af. Alle pies liep over het randje van het urinoir over de vloer. Achter de bar stonden/hingen twee midden vijftigers. Wat ze aan het doen waren weet ik niet maar we zaten al 10 minuten op een stoel toen ze ons pas in het vizier kregen. Twee biertjes en snel weg hier. Ik kreeg de tip van Rob uit Geleen. Rob weet dat ik wel wat kan hebben maar van de reuk hier ging ik spontaan van op Hemelvaart. Je wordt bedankt Rob, haha !
Cowboy und Indianer
Lopen we hier een kroeg binnen omdat we live muziek hoorden, staan de klanten gitaar te spelen en de gitarist van de band staat een biertje te doen voor het podium haha. Steekt ie vervolgens zijn gitaar in de fik en begint daarna ‘highway to hell’ van AC/DC te spelen. Met dit liedje start je overigens Angelica !! Ohjee. Blijkt die vent de gitarist te zijn van Udo Lindenberg (Kieran Hilbert) en hij had eventjes acht uur gereden had om in zijn geliefde kroeg Cowboy & Indianer te kunnen spelen voor een handjevol publiek. We hebben een supergezellige avond gehad ! Het niet mogen roken in de kroeg heeft hier in Hamburg overigens zijn langste tijd gehad. Terug naar normaal
Total im Arsch.Kieran Hilbert (gitarist van Udo Lindenberg).
Boutique Bizarre (Europa’s grootste seksshop)
Op de Reeperbahn stonden we voor Boutique Bizarre, een erotiek- en fetisjwinkel met een verkoopoppervlakte van 1400 m² op twee etages. We zagen allemaal rare dingetjes waarvan we niet hadden verwacht dat dat ooit ergens in een prutje zou verdwijnen. Jezus mina. Wat een fantasie houden sommige mensen er op na. Behalve als het afvoerputje thuis verstopt zit dan laat de fantasie hun in de steek. Dan weten ze zich geen raad en gaan wild in het rond bellen om hulp. Zo’n dildo van een halve meter gaat je dan echt niet helpen. We zagen seksspeeltjes, boeken, films, lingerie, korsetten en erotische avondkleding voor volwassenen. In de kelder stonden de BDSM-, fetisj- en latexpakjes. Leuk om te zien maar niet om te kopen. Ik ben sowieso niet zo van de lingerie. Vieze stinkdingen.
Kijk dan. Het doet me al pijn als ik er aan denk.Jaja. No way !
Penny Market op de Reeperbahn
Midden op de Reeperbahn zagen we deze fantastische winkel. Het contrast was heel groot want voor de deur lagen drie stomdronken daklozen en binnen in de zaak was alles heel netjes en modern. De filiaalleider had gevraagd of ze een beetje wilden schuiven want het winkelend publiek kwam er moeilijk in. De winkel prijst zijn koopwaar aan middels grote felle neon-verlichting en is 11 uur per dag geopend. We zagen een paar dronken mensen, veel armoede en chaos. Deze kruidenier is zo interessant dat der Spiegel er ooit een TV-documentaire over heeft gemaakt (zie onder). Wat een geweldige zaak. Hij hangt helemaal vol met neonreclames, graffiti, dubbelzinnige muurslogans en street art-dingetjes.
Table dance live show Blue Night club
Een biertje kost zes euro zei de madam aan de deur. Ze stond op straat om klanten te ronselen. Dus voor zes euro p.p. konden we de Blue Night Club naar binnen waar ze ons een Table Dance live show zouden gaan aanbieden. Ik hoorde mezelf al hardop denken: welke meid is zo gek om voor tweemaal zes euro in een paal te gaan hangen ? Van dat beetje geld krijgt ze nog niet eens het ondergoed gewassen. Maar goed. We moesten aan de uitgang 2×10 euro entree betalen maar daar kregen we dan twee bier voor. Ik begreep het niet helemaal. Het bier kostte toch maar zes euro per flesje ? Hier zat vast een hele moeilijke berekening achter. Dit zijn dan van die momenten dat ik op mijn scherpst ben. We zaten nog geen twee minuten toen een kleine smalle meid naast ons kwam zitten en iets met ons wilde vertellen. Ze vroeg ons of ze wat wilde drinken. Met mijn linker oog keek ik op de drankkaart en met mijn rechteroog naar haar tietenspleet. Die twee stevige punters zouden me heel wat geld gaan kosten dacht ik nog. Die had er op hele jonge leeftijd al twee flinke ballonnen op laten schroeven. Ik dacht meteen aan mijn pubertijd. Vanaf de eerste minuut op de middelbare school was ik al gefocust op tieten. Het liefst van die joekels die een beetje wiebelden als de eigenares met haar zware boekentas over de gang slofte. Liet een meisje een beetje decolleté zien dan daalde mijn denkvermogen met gemiddeld 50%. Per tiet welteverstaan. Moet ik iemand nog uitleggen waarom ik tweemaal ben gezakt voor mijn gymnasium eindexamen ??
De jonge meid had aangegeven een piccolo te willen drinken. Die kostte 80 euro. Kreeg pardoes de hik. Dat drankje kostte evenveel als twee overnachtingen in ons hostel. ‘Dat gaat niet gebeuren’: zei ik al tegen Angelica. Zij vond het zielig voor haar en wilde haar toch wat te drinken geven maar ik ben dan wat duidelijker: no way. Ze excuseerde zich en ging in een hoekje zitten kniezen met de wat oudere bardame. Wij bleven aan ons tafeltje zitten en keken samen naar een lege paal. Hier had ze in kunnen hangen en hadden we kunnen genieten van een vlammende paaldansshow. Ik dacht aan mijn pre-Lowlandsparties vroeger achter in mijn boerderij. Ieder jaar kwamen zo’n 80-100 man naar het feest en een week later gingen we met zijn allen naar Lowlands. Ik had -op verzoek- ook zo’n danspaal gemonteerd en ieder jaar was het weer een genot om jong en oud er in te zien hangen. Nu ligt de paal ergens te verstoffen in een verre donkere hoek van de slaapkamer maar de klembeugel aan het plafond is nog altijd een stille getuige 😊
Table dance barretjes. Laat je niet pakken !
Grosse Freiheit
Dit is eigenlijk hét stapgedeelte van de Reeperbahn. Hier liggen de leuke clubs en barretjes waar je je gram kan halen. Biertje 33 cl kost vier euro dus dat is nog redelijk goed te doen. Als je dit zou omrekenen naar een Nederlands glas bier van 18 cl zit je op 2,20 euro. In welk café in NL krijg je nog bier voor 2,20 euro ??
“Auf der Reeperbahn nachts um halb eins, ob du’n Mädel hast oder hast kein’s, amüsierst du dich, denn das findet sich auf der Reeperbahn nachts um halb eins. Wer noch niemals in lauschiger Nacht einen Reeperbahnbummel gemacht, ist ein armer Wicht, denn er kennt dich nicht, mein St.Pauli, St.Pauli bei Nacht.”
Karaoke Club Colibri.Karaoke Club Colibri.Karaoke Club Colibri.
Hans-Albers-Platz
Café MAY (lunchroom)
De lekkerste lunch krijg je om de hoek bij Café MAY. De eigenaresse is knotsgek en noemt iedereen die binnenkomt ‘Schatzi’. Ook vraagt ze toeristen heel vriendelijk waar ze vandaan komen en gaat een kort gesprekje met ze aan. Toen deze Mechelse herder met haar baasje binnen kwam ging ze meteen voor de gebakjesvitrine zitten. Even later kreeg ze een lekker stukje brood. Kijk haar halsband:’ St.Pauli !’
Herbertstrasse (raamprostitutie)
De Herbertstraße is in 1900 door het stadsbestuur ingericht als straatje waar de dames van de lichte zeden hun beroep konden uitoefenen. Aan beide uiteinden van de 60 meter lange straat is deze straat afgesloten middels een ijzeren poort. Helaas mocht Angelica niet naar binnen en bleef heel braaf wachten samen met nog een andere meid waarvan de vriend ook eventjes naar de hoeren wilde gaan kijken. Puur juridisch gezien zou ze het straatje naar binnen kunnen gaan. Het is immers een openbare weg. Echter, iedere prostituee zou haar raampje openen en haar gaan uitschelden. Als kers op de taart zou ze dan ook nog besproeid worden met ‘peniswater’, je raad het al: het water waar piemelen mee worden gewassen voordat ze gebruikt mogen worden.
Herbertstrasse overdag.Condoomautomaat.Voor vrouwen verboden toegang.Herbertstrasse by night.Herbertstrasse by night.Herbertstrasse by night.Herbertstrasse by night.
Geheel verscholen naast de Warschauer Strasse ligt het Suicide Circus. Bij de deur vroeg de gastheer vriendelijk wat we kwamen doen. Deze vraag kregen we trouwens bij alle clubs gesteld. Ik zei dat we lekker wilden dansen en kon m’n lach nog net inhouden. Hij keek Angelica aan en zei dat vanavond niet haar avond was want er zou een gayparty gehouden worden. Hierop antwoordde ze dat ze wel raad wist met ‘warme bakkers’ want in haar vriendenkring zaten er heel wat (!). Even later lurkten we aan een lekker flesje Warsteiner bier. Zowel in de kleine als de grote zaal zagen we bijna alleen maar mannen in extravagante kleding met elkaar dansen. Ook zagen we vijf dragqueens met van die gekleurde kattenogen. Ik had zeker drie keer sjans en de mannen schaamden zich niet om me duidelijk te maken dat mannenliefde óók liefde is. Ik dacht nog: ‘diegene die in mijn anjer probeert te peuteren krijgt billenkoek’. Alsof ze dat erg zouden vinden bedacht ik me nog. Angelica stond zich helemaal uit te leven op de dansvloer en naast haar ging een 65-plusser in zijn onderbroek helemaal uit zijn plaat. Zie video ⬇️⬇️⬇️
Salon zur wilden Renate
Ze zeggen wel eens dat je hier Alice in Wonderland ontmoet. Salon zur Wilden Renate is een vrolijke club met meerdere zalen maar het leukste is om in de tuin te zitten in het oude trabantje. Binnen konden we kiezen uit een drietal verdiepingen en overal werd techno muziek gedraaid door meerdere DJ’s. Het pand stond op de nominatie om afgebroken te worden maar daar heeft men een stokje voor weten te stoppen. Overal zagen we geheime kamers en ruimtes verspreid over het hele pand en er is zelfs een labyrint. Ga niet te vroeg want ze jagen je weg. Zeker als je zegt dat je uit het buitenland komt. Zoals gezegd: Berlijnse clubs zijn eigenlijk voor Berlijners.
Tresor
Voor ons in de 75 meter lange rij stond een groepje jongeren uit Barcelona. Ze draaiden zich om en lachten me uit, zich afvragend wat ik hier op mijn leeftijd te zoeken had. Toen ze bij de gastvrouw aankwamen werd hun gevraagd wat ze kwamen doen. Ze antwoorden: ‘ we wanna have a party !’ Hierop antwoordde de gastvrouw zuchtend:’ jullie mogen niet naar binnen’. Ze hadden anderhalf uur voor nop in de rij gestaan. Toen de gastvrouw aan ons vroeg wat ze voor ons kon doen antwoordde ik:’ wij willen DJ Gizmo zien, DJ Lagerfeld en DJ Attack. Hierop antwoordde ze:’ U kunt te door de linker deur naar binnen gaan en ik wens jullie een fijne avond. Ik keek naar het groepje jongeren uit Barcelona en gaf een heel licht knikje met mijn hoofd en ging naar binnen.
Kitkat club
Hier stond iedereen halfnaakt binnen. Omdat ik niemand wilde aandoen de hele avond naar mijn lichaam te moeten kijken hebben we ons maar omgedraaid.
Gaybar and club Watergate
Gisteren werden we geweigerd bij Salon zum wilden Renate. Waarom weten we niet. We mochten gewoon niet naar binnen. Vandaag hadden we een nieuwe kans. Eerst waren we gaan uit eten bij een koreaans restaurant. Een heerlijke BBQ. Daarna zijn we naar bed gegaan om even te gaan slapen na een drukke dag. Rond 00:30u namen we een taxi naar club Berghain. Er stond een rij van zeker anderhalf uur wachten. Bad timing. Dan maar naar club Watergate. Zonder problemen kwamen we deze keer binnen. Wél m.b.v. de tip van de twee jongens die voor ons stonden:” zorg dat je minimaal twee namen van de DJ’s die draaien, weet”. Auw muk. Ik sta vaker met een drie dagen kaart van Pinkpop op camping A en ik weet nog niet eens wat er speelt. Enfin. Het was een hele donkere club met een mellow ambiance. Door-policy was niet streng. Na twee uurtjes liepen we verder en kwamen bij een Gay-club. Altijd leuk. Vooral de entreestempel op onze hand in hoofdletters:”SCHWANZ”. Rechts naast de toilettengroep hing een megagrote poster van een naakte dude met een enorme lollie waar Patricia Paay spontaan de hik van zou krijgen. Achter de bar stond een blonde hotshot (volgens Angelica) met in zijn oorlellen tunneltjes waar je met gemak een winterpeen doorheen kon jassen. Later op de avond zouden we nog twee whiskey shotjes van hem mogen ontvangen. We kwamen in gesprek met Uwe, een Berlijnse gay. Hij probeerde zo goed als mogelijk engels te spreken. Al snel werd onze aandacht afgeleid door een man die poedelnaakt door de club liep. “Ohh”: zei Uwe.” Die komt hier al 10 jaar”. Voor de rest uiteraard veel half ontblote gay’s en drags.
Club Berghain (worlds most popular)
Om 05:30u namen we een taxi naar Berghain. Toch wel ‘s wereld meest afgedraaide club. De ellenlange rij was verdwenen. We kwamen bij de deur. Op een kruk zat de in the Berlin underground scene welbekende Sven Marquardt, een midden vijftiger die zijn gezicht helemaal had volgetatoueeerd. Hij zou besluiten of we binnen mochten of niet. Met een subtiel knikje vertelde hij de bouncer dat hij ons door kon laten. Normaal staan de Berghain-bouncers bekend om hun intimiderende gedrag. Als je wordt afgewezen wordt er van je verwacht dat je uit de rij stapt en zonder te mokken of vragen te stellen rechtsomkeer maakt. Maar….we waren binnen ! In de club waar alles kan ! Onze telefoontjes werden met een stickertje afgeplakt. Binnen mochten geen foto’s gemaakt worden en diegene die het toch probeerde was zijn telefoon kwijt of die werd in een emmer water geflikkerd. De club is gelegen in een oude kolenfabriek. Het deed me denken aan de film the Maze runner. Één groot doolhof. Straight meets gay. Overal half ontblootte mooie lijven. Mannen en vrouwen, jongens en meisjes. Meiden liepen half naakt in hun ieniemienie stringetje met een minescuul bh-tje. Genoeg mannen gewoon in hun onderbroek of hun pyama. Maar natuurlijk het gros in normale kleding. Of ja, niet alledaagse kleding. Toch wel wat apart. H&M-meiden zie je hier in ieder geval niet. Om niet teveel uit de toon te vallen had ik mijn zwarte lederen KLM-pilotenjas uit 1954 aangetrokken “afgedressed” met mijn zwarte Dr.Martin boots. De fabriek telt meerdere etages, kleine smalle gangetjes, stalen kooiconstructies en trappenhuizen die de ene met de andere ruimte verbinden. In iedere ruimte speelde een andere DJ. Onderin heb je de stripped down techno en daarboven de meer house music. Vier meter van me vandaan stond een gay helemaal poedelnaakt met een lederen halsband te swingen. Om zijn Sjaak zat heel strak een lederen cockring gespannen. Door zijn duitse helm een knoeperd van een prince Albert waar je een koe aan kon vastleggen. Niemand keek er naar. En zo hoort het. Iedereen doet hier waar ie zin in heeft. De locatie is perfect. Midden in een industrie gebied. Van binnen is alles van beton en staal en er is heel weinig licht. In alle hoekjes en hokjes kom je volk tegen. Mensen om je heen hebben sex waar je bij staat zegt men. We hebben het niet gezien maar het schijnt er hier bij te horen. Vooral in de darkrooms. Het is nu 09:00u en we lopen weer naar buiten. Er staat wederom een rij van 25 meter. Op een zondagochtend waar oude mannetjes met een hondje langs de Spree rivier wandelen. Met een taxi gingen we snel terug naar East side gallery waar onze hostel-boot staat. Lekker slapen, zonder tanden te poetsen naar bed. Doei !🙋🏼♂️
Bouncer and legend Sven MarquardtHostelboatHostelboatHostelboat
Berghain inside
Omdat het uitgaanspubliek in Berghain je bijna je kop er af trekt als je je mobiel uit je broekzak durft te halen is het heel moeilijk foto’s maken in deze club. Berghain is van Berlijners. Mensen buiten Berlijn proberen ze te weren. Zéker luidruchtige Amerikanen met hun OMG’s. Daarom plaats ik hier enkele foto’s die ik niet zelf heb gemaakt. Gewoon voor een indruk te wekken van ‘s werelds vetste club.
Op de terugweg van onze Balkan-roadtrip besloten Angelica en ik naar concentratiekamp Dachau te gaan in Beieren (D). Het was niet ver omrijden en deze stond sowieso op ons lijstje om ooit eens te gaan bezoeken. De binnenkomst was ongeveer hetzelfde als in Auschwitz. Een groot ijzeren hek met de tekst: ’Arbeit macht frei’. Daarachter lag een grote lege plek met daar omheen grote barakken. Achter de grote lege plek lag nog een poort met een verbindingsweg waar op het moment van schrijven veel verkeer reed. Helemaal links van de ingang lagen op 200 meter lopen de gaskamers en de verbrandingsovens.
Ingang kamp
Ingang concentratiekamp.‘Arbeit macht frei’ stond op ieder concentratiekamptoegangshek.Overzicht van de binnenplaats.
Bevrijding kamp
Tentoonstelling in Dachau Herinneringscentrum
We besloten eerst eens een kijkje te gaan nemen in de expositieruimte. Hier zagen we allemaal foto’s uit de tijd dat het moorden hier in volle gang was. Foto’s van mensen die de wanhoop nabij waren en totaal radeloos hadden besloten een einde aan hun leven te maken. Deze methodiek varieerde van ophanging tot zichzelf middels elektrocutie van het leven te beroven door in een onder stroom staand hek te lopen en zich er aan vast te klampen. Shocking foto’s bohh…
Kamer in originele staat.De gedroogde staart van een os werd gebruikt om gevangenen te martelen.Zelfmoorden waren schering en inslag.Ook hier een poging tot zelfmoord door in een hek onder stroom te rennen. Helaas slaagde deze poging.Angelica loopt vertwijfeld rond. Zoveel ellende.Iemand die deze armband droeg wist precies wat er met de gevangenen ging gebeuren.
Barakken
Het concentratiekamp Dachau was het eerste grootschalig opgezette concentratiekamp van de SS in nazi-Duitsland. In dit kamp bepaalde de kampcommandant over leven en dood en niet de wette van het Duitse rijk. De kampcommandant stond in principe boven de wet. Hij was de wet. Heinrich Himmler besloot dat Dachau als modelkamp zou gaan dienen. Alle andere te bouwen concentratiekampen zouden gebouwd moeten worden volgens de tekeningen van Dachau. Hier werden ook de kampbewakers opgeleid die na hun opleiding te werk werden gesteld in andere concentratiekampen in het Duitse rijk.
De gaskamers
Miljoenen mensen werden in gaskamers zoals hier in Dachau vermoord. Eerder werden deze mensen op andere manieren geëxecuteerd zoals met een kogel. Naast het feit dat die methode te duur was bleken veel beulen te lijden aan zenuwziekte. Zij waren zich er ter dege bewust van dat ze hele dag onschuldige mensen aan het doodschieten waren. Ook vrouwen en kinderen. De leden van doodseskaders drongen er bij hun leidinggevers dan ook op aan om andere methodes te verzinnen. Fase twee bestond uit het af laten gaan van een explosief in een met mensen volgepakte ruimte. Dit leidde tot nog meer klachten want nu moesten de beulen bloederige armpjes en beentjes bij elkaar zoeken fase drie was de ontwikkeling van een executiemanier zonder bloedvergieten: de gaskamer. In het begin gebruikten men het gas koolmonoxide, daarna blauwzuur.
Hier werd de kleding schoongemaakt met cyanide.Mensen die vergast werden dachten dat ze gingen douchen.In het plafond zie je de kokers waardoor de capsules met Zyklon-B naar beneden werden gegooid.Een ‘douchekop’. De verbrandingsovens.Het lijk werd op deze brancard in de oven geschoven.Via dit spoor werden de gevangenen het vernietigingskamp binnen gereden.
!! Ohjee. Blijkt die vent de gitarist te zijn van Udo Lindenberg (Kieran Hilbert) en hij had eventjes acht uur gereden had om in zijn geliefde kroeg Cowboy & Indianer te kunnen spelen voor een handjevol publiek. We hebben een supergezellige avond gehad ! 
Het niet mogen roken in de kroeg heeft hier in Hamburg overigens zijn langste tijd gehad. Terug naar normaal 
